De laatste excursie van deze Vogelcursus is naar de Oostvaardersplassen. Plan was om intensief te carpoolen. Ik wilde niet met iemand meerijden, want van 7.00 tot 15.00 vogels kijken dat leek me toch echt te lang. Een werkdag ! Ik wou eerder weg kunnen.
Bert had ons vooraf gewaarschuwd dat het verraderlijk koud kan zijn bij de Oostvaardersplassen. Open vlaktes, wind over het water, vroeg in de ochtend stilstaan met een verrekijker…. En de meeste van ons nemen Bert zo serieus dat ze toch inderdaad handschoenen hadden meegenomen, ook al was de weersverwachting 19 graden + zon…

Dat dit een vogelgebied is geloofden we al snel met uitkijkpunten met namen als: De Zeearend (grote observatiehut / uitkijkpunt), De Roerdomp (uitkijktoren), De Schollevaar (observatiepost), De Kluut (vogelkijkhut), De Poelruiter (vogelkijkhut), De Kuifeend (uitkijkpunt aan de Oostvaardersdijk).

Weer een mooie variatie aan vogels gezien en gehoord ! Als we twijfelen of we de Snor horen of de Sprinkhaanzanger, dan vragen we Lex er even bij. Hoort hij de vogel, dan is het de Snor. Hoort hij de vogel niet, dan is het de Sprinkhaanzanger: dat zijn te hoge noten, die kan Lex niet meer horen.

We zien in de verte een bomenrij dode bomen. Ronald legt uit dat hier een kolonie Aalscholvers zit. Hun poep is zulke zure shit, dat de bomen ervan doodgaan en dit maakt het landschap meer “open”.

We zien de Koekoek met z’n afhangende staart. De Rietzanger met zijn typerende witte oogstreepje. En Ed, onze spotter van de dag, ziet een Blauwborst! De Zwartkop en de Tuinfluiter, die je qua zang erg lastig uit elkaar kunt houden. De Cetti’s zanger (wat een intrigerende naam!), Kievit, Koekoek, Zilverreiger en Lepelaar.

Bij uitkijkpunt De Grauwe Gans: mooi zicht op een meer met prachtige Tafeleenden. En in de verte een Zeearend in een boom! Een voor ons onbekende man zegt op rustige toon: “kijk, een Siberische Taling”. Dat klinkt best zeldzaam…. Hij wijst, totdat hij zegt dat de Taling wegvliegt. Ik mag een foto maken van het schermpje op zijn fototoestel, waarbij zijn vrouw serieus zegt: “Het is voor jou nu geen officiële waarneming…”
Rond 12 uur komen we bij het Buitencentrum Oostvaardersplassen. Mooi ingericht met veeeel vogelinformatie. We worden getrakteerd op koffie/thee met appeltaart. Daarna nog een laatste rondje buiten.

Het is inmiddels tegen half 3. Geen moment is het bij me opgekomen om eerder af te haken: ik had best kunnen carpoolen…. We hebben Lex, Margot, Ronald, Charelle en Bert bedankt. Wat een kennis hebben ze en hoe heerlijk om daar gebruik van te mogen maken! En net zo belangrijk, lieve, gezellige mensen! En ook de grote groep cursisten. Het ging allemaal zo makkelijk onderling. In het begin viel me vooral op dat er niemand was met een lekker rood nagellakje, nepwimpers waren er ook niet en Rolexen heb ik ook niet gespot. Wel veel natuurlijk grijs en groengrijze kleding. Maar toen ik verder keek dan deze oppervlakkige eerste indruk, zag ik enthousiaste, veelal lieve en goedlachse mensen, waar ik een heerlijke tijd mee heb gehad. Ik weet nog niet waar ik blijer mee ben, de vogel van de Blauwborst of de mensen van onze cursusgroep 😊.Jet
Waarnemingen
1. Aalscholver
2. Bergeend
3. Blauwborst
4. Blauwe Reiger
5. Boerenzwaluw
6. Boomkruiper
7. Brandgans
8. Bruine Kiekendief
9. Buizerd
10. Cetti’s zanger
11. Dodaars
12. Ekster
13. Fitis
14. Fuut
15. Gele Kwikstaart
16. Gierzwaluw
17. Goudhaan
18. Goudvink
19. Grasmus
20. Grauwe Gans
21. Groenling
22. Grote Bonte Specht
23. Grote Canadese Gans
24. Grote Zilverreiger
25. Heggemus
26. Houtduif
27. Huismus
28. Huiszwaluw
29. Kauw
30. Kievit
31. Kleine Karekiet
32. Kleine Mantelmeeuw
33. Kleine Zilverreiger
34. Kluut
35. Kneu
36. Knobbelzwaan
37. Koekoek
38. Kokmeeuw
39. Koolmees
40. Krakeend
41. Kuifeend
42. Lepelaar
43. Meerkoet
44. Merel
45. Nachtegaal
46. Nijlgans
47. Oeverloper
48. Pijlstaart
49. Pimpelmees
50. Putter
51. Rietgors
52. Rietzanger
53. Scholekster
54. Siberische Taling
55. Slobeend
56. Smient
57. Snor
58. Staartmees
59. Tafeleend
60. Tapuit
61. Tjiftjaf
62. Tuinfluiter
63. Tureluur
64. Vink
65. Visdief
66. Waterhoen
67. Wilde Eend
68. Winterkoning
69. Wintertaling
70. Witte Kwikstaart
71. Zanglijster
72. Zeearend
73. Zilvermeeuw
74. Zwarte Kraai
75. Zwartkop

Het weekend begon goed met weer een leuke excursie naar natuurgebied de Groene Jonker. We hadden prachtig weer, een beetje fris met een zonnetje. Het doel was zangvogels te horen en te herkennen en ze dan te zoeken om ze te zien. Dat is gelukt!

We hebben veel rietzangers gehoord en gezien en een rietgors. We hoorden ook de snor en die hebben we na veel zoeken ook gevonden. Verder hebben we o.a. een lepelaar, kiekendieven, slobeenden, pijlstaarten, krakeenden, tafeleenden en een smient gezien. En natuurlijk ganzen en zwanen. En als toegift zagen we helemaal op het eind de blauwborst!

Ik heb me verwonderd over hoe klein de vogeltjes zijn en vond het prachtig om te zien hoe een rietzanger gewoon op/aan een rietstengel zit.

Kortom: het was zeer de moeite waard!Anne-Marie

Waarnemingen
1. Aalscholver
2. Bergeend
3. Blauwborst
4. Blauwe Reiger
5. Boerenzwaluw
6. Brandgans
7. Bruine Kiekendief
8. Ekster
9. Fazant
10. Fitis
11. Fuut
12. Gaai
13. Grauwe Gans
14. Groenpootruiter
15. Grote Canadese Gans
16. Grote Zilverreiger
17. Grutto
18. Havik
19. Holenduif
20. Houtduif
21. Kauw
22. Kievit
23. Kleine Mantelmeeuw
24. Kluut
25. Knobbelzwaan
26. Koekoek
27. Kokmeeuw
28. Krakeend
29. Kuifeend
30. Lepelaar
31. Meerkoet
32. Merel
33. Nijlgans
34. Pijlstaart
35. Pimpelmees
36. Regenwulp
37. Rietgors
38. Rietzanger
39. Roodborsttapuit
40. Scholekster
41. Slobeend
42. Smient
43. Snor
44. Soepeend, Soepgans
45. Spreeuw
46. Vink
47. Visdief
48. Wilde Eend
49. Winterkoning
50. Wintertaling
51. Wulp
52. Zomertaling
53. Zwarte Kraai
54. Zwartkopmeeuw

Er zijn heel veel zangvogels om te leren kennen. We hebben onze kennis in de AWD in de praktijk getoetst. Vanavond, 15 april 2026 is die kennis uitgebreid en opgefrist en volgde een onverbiddelijke toets, test en quiz.

Er is veel gelachen en geleerd.

Op zaterdagochtend vroeg(!) 2026 gingen we met een groep van zo’n 20 cursisten samen met onze begeleiders naar de Amsterdamse Waterleidingduinen. We moesten erg vroeg uit ons nestje, want om 6.30 uur ging de excursie starten. Zo konden we rustig en ongestoord de vogels in dit immens mooie en grote gebied spotten.

Bij de parkeerplaats was het al raak en kwamen enkele raven overvliegen. We werden onderverdeeld in 2 groepen met ieder 2 begeleiders die ons vandaag vooral zouden attenderen op alle zangvogels in het gebied.

Al lopend door het terrein waren we natuurlijk ook aangenaam verrast door de vele damherten die in dit gebied leven. Tussen de oude bomen zaten de bokken heel relaxed naar ons te staren. We konden rustig verder lopen. Daarna zijn we een tijd op zoek geweest naar het kleine goudhaantje in de hoge dennenbomen. Helaas heb ik deze niet gezien en ik vraag me af of niet iemand stiekem de vogelgeluiden app op de telefoon had aangezet.

Zanglijsters, de mooie roze vinken, de “lululu” boomleeuwerik, de tjif tjaf, roodborstjes, koolmeesjes en roodborsttapuiten, van alles kwam langs. Alleen niet die groene specht die zich steeds voor ons verstopte. We hoorden hem wel, maar ja we zagen hem niet. Maar gelukkig wel de grote bonte specht gespot op één van de oude dode bomen. Oh wat een kakofonie van geluiden, we moeten nog veel leren!!

Het duingebied is heel gevarieerd. Natuurlijk is er ook veel water. Via vele kanaaltjes en geulen gaat het water door het hele gebied. Bij de duinmeertjes en verzamelvijver konden we nog even oefenen of we de eenden soorten nog kenden. Kuifeend, krakeend, slobeend, tafeleend en die fuut met een kikker in zijn bek en die kleine dodaars. (ik dacht even dat Ronald riep: “Hé daar een Dodo” ). Die rietgors die niet in het riet, maar in de boom zat. Niet de dodo, maar de dodaars dus.

Ronald vertelde nog iets over de historie bij het vliegermonument, waar een Engelse bommenwerper aan het eind van de 2e Wereld Oorlog neerstortte.

Het zonnetje kwam lekker door en de temperatuur werd aangenaam. Het liefst wilden we ook wel spijbelen om in het zonnetje even stil te staan bij die boomklever die telkens als ik keek naar de andere kant van de boom kroop. Maar we moesten verder, want de andere groep zat ons op de hielen.

Om 9.30 uur zaten we heerlijk aan de koffie met appelgebak bij de Oase. Natuurlijk even de tellijst met 43 vogelsoorten vergeleken met het andere groepje. Maar met een ochtend als deze zijn er alleen maar winnaars.

Margot, Charelle, Ronald en Bert hartelijk dank voor de leuke, leerzame en erg vroege ochtend. We hebben veel vogels gezien, die ik zelf niet zo snel had herkend, maar vooral ook veel gehoord.

Waarnemingen
1. Aalscholver
2. Bergeend
3. Blauwe Reiger
4. Boomklever
5. Boomkruiper
6. Boomleeuwerik
7. Brilduiker
8. Buizerd
9. Dodaars
10. Ekster
11. Fitis
12. Fuut
13. Gaai
14. Goudhaan
15. Grauwe Gans
16. Groenling
17. Grote Bonte Specht
18. Grote Canadese Gans
19. Grote Lijster
20. Grote Zaagbek
21. Grote Zilverreiger
22. Heggemus
23. Houtduif
24. Kleine Bonte Specht
25. Koolmees krakeend
26. Kuifeend
27. Meerkoet
28. Merel
29. Pimpelmees
30. Raaf
31. Rietgors
32. Roodborst
33. Roodborsttapuit
34. rouwkwikstaart
35. Slobeend
36. Sperwer
37. Spreeuw
38. Staartmees
39. Tafeleen
40. Tjif Tjaf
41. Vink
42. Wilde Eend
43. Winterkoning
44. Wintertaling
45. Witte Kwikstaart
46. Zanglijster
47. Zwarte Kraai
48. Zwarte Specht

Vandaag moesten we aan de bak! De meeste zangvogels zingen het uurtje rond zonsopgang. Dus als je dan vroeg bent opgestaan, dan wil je ze ook wel herkennen. Hoe hou je ze uit elkaar?

Gelukkig hebben we veel hulp gekregen op de veel voorkomende zangers uit elkaar te houden. Binnenkort de proef op de som in de AWD!

Roofvogels zijn een moeilijke categorie omdat we ze als zwevende zwarte silhouetten boven ons zien. Waar let je op?

Op 10 maart vond een interessante lezing plaats over het gebruik van DNA bij vogelonderzoek. De lezing werd gegeven door Ken Kraaijeveld, vogelaar, auteur, docent bio-informatica aan Hogeschool Leiden en onderzoeker bij het Leiden Centre for Applied Bioscience. Daarnaast is hij voorzitter van de vereniging voor Natuur- en landschapsbescherming Goeree-Overflakkee. Tijdens de lezing legde hij op een toegankelijke manier uit hoe DNA-onderzoek steeds belangrijker wordt bij het bestuderen en determineren van vogels.

Een intrigerend voorbeeld
Ken Kraaijeveld besprak een intrigerend voorbeeld: een dode vogel die hij in 2021 vond op het strand bij Ouddorp. Op basis van het uiterlijk kon niet met zekerheid worden vastgesteld tot welke soort de vogel behoorde. Het zou een Zwartkruinkwak of een Geelkruinkwak kunnen zijn.

Met behulp van DNA-onderzoek werd de vogel uiteindelijk geïdentificeerd als een geelkruinkwak (Nyctanassa violacea), een reigersoort die normaal in Noord- en Zuid-Amerika en het Caribisch gebied voorkomt en in Europa zeer zeldzaam is.
Daarbij werd de volgorde van de basen A, T, G en C in het DNA-molecuul geanalyseerd en vergeleken met internationale referentiedatabases. Zo kon met grote zekerheid worden vastgesteld om welke soort het ging.
Voor het onderzoek naar de maaginhoud werd de Polymerase Chain Reaction toegepast. Dit onderzoek leverde echter geen herkenbare voedselresten op; alleen DNA van een bromvlieg uit het geslacht Lucilia werd aangetroffen. Omdat deze vliegen zich meestal pas na de dood op een dier vestigen, gaf dit geen informatie over het dieet van de vogel. Ondanks de genetische bevestiging is de vondst niet officieel aanvaard als Nederlandse dwaalgast, omdat de vogel als kadaver werd gevonden en er onvoldoende aanwijzingen waren dat het dier op eigen kracht Nederland had bereikt.

Hybride puzzel
In 2021 werd een mees aangetroffen waarvan op basis van uiterlijke kenmerken niet vastgesteld kon worden tot welke soort hij behoorde, want hij was veel lichter / valer. De twee mogelijke soorten waren de pimpelmees Cyanistes caeruleus, een veelvoorkomende Europese soort met geel en blauw, en de azuurmees Cyanistes cyanus, afkomstig uit Centraal-Azië en herkenbaar aan wit-blauwe kleuren met een blauwe kop. Omdat zeldzame kruisingen tussen deze soorten – zogenaamde Pleskes Mezen – bekend zijn, werd DNA-onderzoek uitgevoerd. Uit de analyse bleek dat het om een zuivere pimpelmees ging.

Toen gingen bij Ken de raderen weer draaien. Want het MUPKS-gen bij parkieten zorgt voor de gele kleur in de veren. Parkieten die dit een mutatie in dit gen dragen ontwikkelen geen geel, omdat de mutatie in het gen de aanmaak of zichtbaar worden van gele pigmenten onderdrukt. Hierdoor verschijnen alleen de overige kleuren van de vogel, zoals wit of blauw.
Ken vraagt zich nu af of de vermeende pleskes mees eigenlijk geen pimpelmees is met een mutatie in het MUPKS-gen. De tijd en het onderzoek zal het leren.

Dieet analyses
DNA-technieken worden ook gebruikt om inzicht te krijgen in het dieet van vogels. Een voorbeeld is ‘Operatie Zomertortel’, een project ter bescherming van de zeldzame zomertortel, die sterk in aantal is afgenomen. Voor onderzoek naar het dieet van de zomertortel in Nederland werden 58 poepjes verzameld. Het DNA van de planten in de poepjes werd geïsoleerd, het matK-gen via PCR vermenigvuldigd en gesequenced, waarna de sequenties werden vergeleken met databanken. Hieruit blijkt dat de vogels in het voorjaar vooral winterpostelein eten en in de zomer zeewolfsmelk. Op basis hiervan zijn voedselakkers aangelegd met deze planten om de zomertortels te ondersteunen.

Moderne technieken en blik op de toekomst
Tijdens de lezing gaf Ken Kraaijeveld verschillende voorbeelden uit zijn eigen onderzoek en werk, dat hij uitvoert met zijn studenten.
Hij liet zien hoe moderne technieken, zoals DNA-sequencing en bio-informatica, het mogelijk maken om grote hoeveelheden genetische data te analyseren. Hierdoor krijgen onderzoekers een steeds beter beeld van verwantschappen tussen soorten en van de verspreiding van vogels.

Hij eindigde de lezing met een afstudeerproject ‘Lucht eDNA’van een studente. Lucht eDNA is een nieuwe techniek waarbij DNA-deeltjes van dieren, planten en micro-organismen uit de lucht worden verzameld. Door luchtmonsters te nemen en deze te analyseren met DNA-sequencing, kunnen onderzoekers vaststellen welke soorten aanwezig zijn, waaronder vogels en zoogdieren. Deze methode is non invasief, kan veel soorten tegelijk detecteren en biedt mogelijkheden voor continue monitoring van biodiversiteit. In de toekomst kan lucht eDNA een belangrijke rol spelen in natuurbeheer en het vroegtijdig opsporen van zeldzame of moeilijk zichtbare soorten.

Conclusie
De lezing maakte duidelijk dat DNA-onderzoek een steeds belangrijkere rol speelt binnen de vogelstudie en natuuronderzoek. Waar vogelaars traditioneel vertrouwen op uiterlijke kenmerken, geluiden en gedrag, kan DNA tegenwoordig extra zekerheid bieden. Daarmee vormt het een waardevolle aanvulling op het veldwerk van vogelaars.
Al met al was het een leerzame en inspirerende lezing die liet zien hoe moderne wetenschap en vogelobservatie elkaar versterken. Het gaf een interessant inkijkje in de toekomst van natuuronderzoek, waarin genetische technieken een steeds grotere rol zullen spelen.Mireille

Het is mistig deze zondagmorgen. Bij het molentje van Poelgeest verzamelen we en er is een behoorlij-ke opkomst.

We moeten zelfs splitsen. We zien, als we om ons heen kijken, een schimmige verzameling van water, bosschages, eilandjes etc. Omdat we niets goed kunnen ontwaren, krijgt de sfeer iets geheimzinnigs.

We mogen dan wel niet alles helder zien, horen doen we des te meer. Het gesnater, het gekwaak, het gehonk en het getrompetter is oorverdovend. De watervogels zijn aan de drukste periode van het jaar bezig: hier ben ik, hoor je me niet, dan gooi ik er nog een schepje bovenop.

Toch zien we natuurlijk wel het een en ander, bv. de kleurige wintertalinkjes, de fraai getekende pijlstaarten en alle “gewone” eenden, zoals de wilde, slob- kuif- en krakeend, de “gewone” ganzen zoals Nijl- Grauwe, Brand- en Canadese gans.

Ook kleine vogels laten zich horen. De Cetti‘s zanger fluit schel boven alles uit. Maar we zoeken altijd naar die bijzondere vogel.

En die vinden we uiteindelijk als we de scheepswerf Klaas Hennepoel in Warmond betreden en verwelkomd worden in een museumloods waar authentieke boten liggen en replica’s van oude boeiers te zien zijn en wij door de scheepstimmerman Alexander de Vos onthaald worden op verhalen over de vroegere boten en scheepswerfjes die ieder zichzelf respecterend dorp aan het water bezat. En dat onder het genot van een kopje koffie met stroopwafel.

We hebben even gezocht, maar dan toch deze kleurrijke vogels gevonden, in Warmond of all places. Johan JVR
Waargenomen vogelsoorten
1. Aalscholver
2. Bergeend
3. Blauwe reiger
4. Brandgans
5. Cetti's zanger
6. Ekster
7. Fuut
8. Grauwe gans
9. Groenling
10. Grote Canadese gans
11. Halsbandparkiet
12. Heggenmus
13. Kievit
14. Klein waterhoen
15. Knobbelzwaan
16. Kokmeeuw
17. Koolmees
18. Krakeend
19. Kuifeend
20. Kuifmees
21. Meerkoet
22. Merel
23. Nijlgans
24. Pijlstaart
25. Roodborst
26. Scholekster
27. Slobeend
28. Tafeleend
29. Tjiftjaf
30. Vink
31. Wilde eend
32. Wintertaling
33. Zwarte Kraai

Vanavond zijn de vele werkgroepen en activiteiten van de Vogelwerkgroep zijn besproken. Er wordt heel veel gedaan en er kan van alles gedaan worden.

Uiten zijn prachtige rovers en waarnemingen trekken veel publiek. Daarom worden die zorgvuldig gedeeld.

Tijdens een gevarieerde en boeiende avond werden de aanwezigen meegenomen van Zuid-Afrika naar Spanje en Griekenland om via Friesland in het winterse Finland te eindigen.

Vogels van Zuid-Afrika – Mireille
Zuid-Afrika is een paradijs voor vogelliefhebbers: het land is ruim dertig keer zo groot als Nederland. Tijdens de lezing van Mireille van Duuren kwamen vele vogelsoorten aan bod, zoals de reuzenreiger, die tot 1,5 m groot kan worden met een spanwijdte van 2,3 m, en de heilige ibis, wit met zwarte kale kop en kromme snavel, vereerd in het oude Egypte als belichaming van de god Thoth.
Roofvogels zoals de Afrikaanse zeearend, deels chocoladebruin van kleur, en de slangenarend, met grote gele ogen. In bossen en struiken vallen toerako’s op met vaalgrijze of juist groene en rode tinten, terwijl kleurrijke honingzuigers zich voeden met nectar en insecten. Ook de zwarthalsbaardvogel kwam voorbij, met zijn duet-zang en hechte familiegroepen waarin oudere jongen helpen bij het grootbrengen van nieuw broed. Neushoornvogels, zoals de kuiftok en de zuidelijke geelsnaveltok (“flying banana”), hebben een opvallende snavel en een luidruchtige roep. Hun broedgedrag is bijzonder: het vrouwtje sluit zich tijdens de broedtijd op in een holte, grotendeels afgesloten met modder, terwijl het mannetje haar via een nauwe spleet van voedsel voorziet. Zodra de jongen groot genoeg zijn, breekt het vrouwtje uit, waarna beide ouders de opening deels weer sluiten totdat de jongen uitvliegen.
De endemische kustvogel Kaapse aalscholver, die voornamelijk op sardines en ansjovis jaagt, is afhankelijk van de voedselrijke Benguelastroom. Door afname van deze vissoorten zijn de aantallen sterk gedaald, waardoor de soort nu als bedreigd geldt en een belangrijke indicator is voor de gezondheid van het mariene ecosysteem. Ook de Afrikaanse zwarte scholekster werd besproken als voorbeeld van de unieke maar kwetsbare kustvogelsoorten in Zuid-Afrika.

Na deze indrukwekkende reis verplaatsten we ons naar Spanje en Griekenland.

Spanje en Lesbos – Ton (2023 en 2025)
In Spanje stonden de regio’s Extremadura, Sierra de Gredos en Sierra de Guara centraal. Deze gebieden zijn rijk aan roofvogels en steppevogels, mede dankzij de grote variatie aan biotopen. Aan de hand van foto’s kwamen o.a. vier gierensoorten, twee soorten wouwen en twee arendsoorten aan bod. Ook zangvogels waren goed vertegenwoordigd, variërend van bergsoorten zoals rode rotslijster en blauwe rotslijster tot grassteppe-soorten als kalanderleeuwerik en kuifleeuwerik. Daarnaast werden grote aantallen grauwe gors en de schaarse scharrelaar getoond, evenals de indrukwekkende grote trap.

Het tweede deel ging over Lesbos, dat Ton na 17 jaar opnieuw bezocht. In de eerste week van mei bleek het eiland, gelegen op een kruispunt van vogeltrekroutes, opnieuw zeer soortenrijk. Door de grote variatie aan biotopen op het relatief kleine eiland is er een grote diversiteit aan vogels. Zo werden onder andere bijeneters, diverse steltlopers (zoals sporenkievit, steltkluut, flamingo, kemphaan en vorkstaartplevier), sterns (zoals witvleugelstern, dwergstern en witwangstern) en roofvogels waargenomen, waaronder arendbuizerd, slangenarend en Eleonora’s valk. Een bijzonder moment was de waarneming van de rosse waaierstaart, een nieuwe soort voor Ton, na veertig jaar actief vogelen.

Naast de vogels was er ook aandacht voor andere fauna, zoals reptielen (onder andere hardoen en scheltopusik) en insecten, waaronder de blauwe ijsvogelvlinder en purperlibel.

Voor de pauze werden we nog verrast met een intermezzo uit Finland

Beeld en stem: ‘Een wezel redt een muis’ – Wiel
Tijdens deze leden-voor-ledenavond liet Wiel Arents prachtige foto’s zien, voorzien van een voice-over door zijn kleinkinderen. Tijdens zijn reis naar het Finse Kuusamo had hij indrukwekkende beelden gemaakt van een wezel en een muisje in de sneeuw. Op de foto’s is te zien hoe de muis wordt gepakt door de wezel.
Om deze beelden te bundelen, verwerkte Wiel ze in een verhaal. In deze vertelling, die door zijn kleinkinderen werd voorgelezen, redt de wezel het muisje van een aanrijding door een auto en neemt het daarna ‘voorzichtig’ mee in zijn bek.

Na deze pauze gingen we naar Friesland

Gruttoland – een landschap gevormd door visie en volharding - Lia
De film die werd vertoond door Lia van Harskamp schetste een indringend en inspirerend portret van Gruttoland in Friesland: een uniek weidevogelgebied dat niet in één keer ontstond, maar het resultaat is van jarenlange toewijding, scherpe observaties en de moed om andere keuzes te maken. In sfeervolle beelden kwamen weidevogels als grutto, kluut, slobeend, kuifeend en tureluur tot leven, midden in een landschap dat duidelijk in dienst staat van de natuur.

Dit alles is ontwikkeld door veehouder Murk Nijdam, die zijn bedrijf niet uitsluitend zag als productieland, maar ook als leefgebied voor weidevogels. Met ongeveer dertig melkkoeien op veertig hectare gaf hij het land letterlijk en figuurlijk de ruimte. Door aangepast maaibeheer, hogere waterstanden en het stimuleren van kruidenrijke graslanden veranderde het gebied stap voor stap in een waar weidevogeleldorado. Soorten als grutto, kievit en tureluur vonden hier opnieuw rust en veiligheid om te broeden en hun jongen groot te brengen. Om dit levenswerk ook voor de toekomst te behouden, is 37 hectare Gruttoland inmiddels ondergebracht bij Agrarisch Natuurfonds Fryslân, terwijl het beheer in handen blijft van Murk Nijdam.

Van het Friese landschap gingen we naar een totaal ander decor.

Fotoreis naar het Finse Kuusamo – Wiel
Wiel Arents nam ons vervolgens mee op zijn fotovakantie in het Finse Kuusamo, vlak bij de Russische grens. Alle fototochten vonden plaats binnen een straal van ongeveer 40 kilometer.
De eerste beelden toonden een indrukwekkend besneeuwd landschap met snelstromende wateren, waar de waterspreeuw zich duidelijk thuis voelde.
Een korte stop bij een parkeerplaats leverde fraaie beelden op van de taigagaai, vastgelegd in zowel rust als vlucht. Op dezelfde plek ontstond plotseling opwinding toen een kleine wezel een muis achternazat – beelden die later werden gebruikt in het verhaal.
Twee dagen werd gefotografeerd vanuit een fotohut, waar onder andere de steenarend prachtig werd vastgelegd, met als hoogtepunt een paring. Ook soorten als pimpelmees, koolmees, kuifmees, grote bonte specht, grijskopspecht, gaai, matkopmees en hazelhoen verschenen voor de lens. Als extra verrassing liet ook een hermelijn in witte wintervacht zich zien. De serie winterbeelden werd eindigde met dik besneeuwde bomen en een heuvel badend in de kleuren van het noorderlicht.

Al met al bestond de avond uit veelzijdige en inspirerende bijdragen van onze leden. Wat mooi dat we op deze avonden zulke mooie ervaringen met elkaar kunnen uitwisselen.

Op zaterdag om 8.00 uur vertrok de schitterende bus vanaf de carpoolplek tussen Koudekerk en Hazerswoude. Iedereen was nog een beetje mat en slaperig, het was uiteindelijk ook nog donker. Iedereen nestelde zich lekker in z’n stoel, misschien om nog even de oogjes te sluiten.

Maar…… al snel kwam Margot overeind en kondigde een quiz aan. Daar zag ik een beetje tegenop, want dit is mijn tweede excursie en heb nog weinig ervaring. Toch werd het leuk, iedereen werd steeds enthousiaster en de snaveltjes zijn sindsdien niet meer dicht geweest. Het gevoel van een schoolreisje kwam bij me boven.

De quiz begon met 10 foto’s van verschillende ganzen en de verschillende suggesties vlogen door de bus. Daarna wat verschillende steltlopertjes met een verschillend aantal tenen, snavellengtes en kleuren. Na een tijdje gaf Ronald de verlossende antwoorden.

Hierdoor was de tijd gevlogen en kwamen we al snel aan bij Grevelingen waar we uitgelaten de bus uitsprongen. De meer ervaren vogelaars stelden hun telescopen op en toonden de mooiste plaatjes. Lex heeft over elk vogeltje wel een leuke anekdote en wetenswaardigheid. Ik ken nog niet veel namen, maar het is een leuke sociale groep, die je alles wil laten zien en vertellen wat ze weten.

Bij de eerste stop zagen we de volgende vogels:1. Brandgans
2. Grauwe Gans
3. Aalscholver
4. Tafeleend
5. Krakeend
6. Kuifeend
7. Knobbelzwaan
8. Zilverreiger
9. Kluut
10. Wulp
11. Zilverplevier
12. Fazant
13. Roodborstje
14. Rietgors
Met blije gezichten stapten we weer in de bus op weg naar nog meer moois.
Op weg naar de Brouwersdam waar we bij de Spuisluis de volgende vogels zien:1. Eidereend
2. Brilduiker
3. Wulp
4. Zwarte zee-eend
5. Middelste Zaagbek
6. Grutto
7. Tureluur
De laatste grote stop was bij de Wevers/Flauwers Inlaag. Hier werden we echt getrakteerd op een grote verscheidenheid van onze gevleugelde vrienden:1. Smient
2. Pijlstaart
3. Rotgans
4. Bergeend
5. Slobeend
6. Wilde eend
7. Wintertaling
8. Bonte Strandloper
9. Zwarte Ruiter
10. Watersnip
11. Kemphaan
12. Lepelaar
13. Scholekster
14. Zilvermeeuw
15. Grote Mantelmeeuw
16. Meerkoet
Tussendoor hadden we een stop bij de Heerenkeet, met heerlijke appeltaart, cheesecake en een lekker bakkie koffie. Na nog een drankje stapten we weer in de bus op weg naar huis.

We kunnen terugkijken op een schitterende dag, met mooi weer, een grote verscheidenheid aan vogels en een zeer enthousiaste begeleiding. Hartelijk dank hiervoor.
Waarschijnlijk heb ik niet alle vogels genoemd en twijfel over de volgorde van de bezochte plekken, daarvoor excuus. En de echte fotografen onder ons zullen nog mooiere kiekjes hebben, maar nu moeten jullie het hier mee doen.

Ik word momenteel tureluurs van alle vogeltjes die druk op zoek zijn naar een maatje om een nestje mee te bouwen, wat mijn interesse nog meer vergroot. Ik kijk uit naar de volgende excursie in de Amsterdamse Waterleiding Duinen.Maaike S

Op deze avond bespraken we, ter voorbereiding van de excursie naar Zeeland, de wintergasten die daar nu massaal voorkomen.

Het is goed vogelen in Zeeland, maar sommige plekjes zijn véél beter dan andere. We weten nu de hotspots te vinden.

Wat was de nieuwjaarsreceptie op 9 januari gezellig! Maar liefst 50 leden hadden zich in eerste instantie aangemeld voor deze avond in De Egelantier in Hazerswoude-Dorp.

Door het onzekere weer durfde logischerwijs niet iedereen de weg op, maar degenen die er wel waren, hebben zichtbaar genoten. Het was weer een echte reünie: elkaar weer zien, bijpraten en samen lachen. Na een kort woordje van onze voorzitter Johan van der Haven nam iedereen deel aan een quiz.

De vragen zorgden voor veel hilariteit, zoals: “Hoor ik nou een eend of een kikker?” (antwoord: kwak) en “Met die vogel steek ik de kachel aan” (antwoord: houtsnip) en “Is deze vogel katholiek?” (antwoord: paapje of nonnetje of frater) Van de vijf teams was er één duidelijke winnaar met 23 van de 25 punten. Zij ontvingen een origineel prijsje: een waxinelichtje in een standaard van berkenhout, gemaakt door Jan Kerkvliet.

De eerste vogelaars vertrokken pas rond 22.30 uur en om 23.00 uur gingen de laatsten naar huis, omdat het echt moest. Kortom: een zeer geslaagde en gezellige nieuwjaarsbijeenkomst. Volgend jaar zeker weer!Mireille

De quiz
1. Is er door deze vogel geen honing meer?
2. Deze vogels lachen wat af in hun nieuwe verblijf in Avifauna
3. Deze vogels komen voor in Gelderland
4. Deze vogel krijgt geen bier meer
5. Deze vogel moedigt altijd aan
6. Deze roofvogel kan niet normaal praten
7. Deze vogels houden de lijst bij
8. Deze vogel is getrouwd
9. Deze vogel houdt van een drankje
10. Deze vogel scheert zich niet
11. Deze vogel staat in het licht en neemt je niet serieus
12. Hoor ik nou een kikker of een eend?
13. Houdt hij nou van de zomer of van de winter, of allebei
14. Deze vogel houdt niet van een vlak landschap
15. Houdt hij de wacht bij de poort?
16. Melkt deze vogel koeien?
17. Heeft hij vet op zijn hoofd?
18. Maken we met hem de kachel aan?
19. Deze vogel applaudisseert bij elke voorstelling
20. Zit deze vogel vast met lijm?
21. Staat hij altijd in de keuken?
22. Is deze vogel katholiek?
23. Deze vogel heeft altijd een jas aan
24. Kom mee naar buiten allemaal, dan horen we deze vogel
25. Deze vogel is doof

Tijdens een zeer goedbezochte lezing op dinsdag 25 november 2025 in De Ridderhof in Koudekerk aan den Rijn vertelde Leo Ballering – medisch bioloog, toxicoloog en bovenal gepassioneerd vogelaar – over 25 jaar trektellen op Brobbelbies Noord.

Leo, die tevens vrijwillig district coördinator voor kolonievogels en zeldzame broedvogels voor Oost Brabant en lid van de Raad van Toezicht van Sovon Vogelonderzoek Nederland is, gaf een helder en inhoudelijk sterk overzicht van de resultaten, trends en betekenis van een kwart eeuw systematisch onderzoek naar vogeltrek.

Dagelijkse gegevens, van grote waarde
Brobbelbies Noord werd in 2000 ingericht als vaste telpost in een open gebied met vrij zicht op de horizon. De locatie bleek ideaal om de vogeltrek te volgen, vooral in het najaar wanneer miljoenen vogels naar het zuiden trekken. Sinds de start wordt er jaarlijks van half juli tot begin december vrijwel dagelijks geteld. De continuïteit en nauwkeurigheid van deze tellingen hebben Brobbelbies Noord uitgegroeid tot een van de best gedocumenteerde trektelposten van Nederland. Leo benadrukte dat juist de lange reeks dagelijkse gegevens van grote waarde is: ze leveren betrouwbare data die worden gebruikt in nationaal en internationaal onderzoek naar vogelpopulaties en migratiepatronen.

Methodiek van het trektellen
Tijdens de lezing ging hij uitgebreid in op de methodiek van het trektellen. Telploegen registreren alle overvliegende vogels volgens vaste regels voor tijd en richting. Uit de gegevens blijkt dat in september de meeste soorten tegelijk langstrekken – soms wel vijftig tot zestig op één dag – terwijl in oktober de grootste aantallen per soort worden waargenomen. Ook interessante gedragingen kwamen aan bod, zoals het fenomeen dat bepaalde roofvogels met groepen kleinere vogels meetrekken en zo letterlijk hun voedsel volgen. Alle gegevens worden dagelijks ingevoerd in het landelijke systeem trektellen.nl, dat trends over langere perioden zichtbaar maakt.

Zeven miljoen vogels waargenomen
Inmiddels zijn op Brobbelbies Noord meer dan zeven miljoen vogels waargenomen, verdeeld over 135 soorten. Leo illustreerde zijn verhaal met foto’s en grafieken van bijzondere trekdagen, zoals maart 2003, toen ruim 700.000 graspiepers in enkele uren passeerden over Telpost Breskens. Ook noemde hij onder meer 465 overvliegende pimpelmezen op 6 november en de 1930 trekkende atalanta’s op 14 september: vlinders worden immers ook meegeteld. Daarnaast kwamen zeldzame soorten voorbij, zoals visarenden, roodpootvalken, zeearenden en kraanvogels die in de loop der jaren over de telpost trokken.

Inzicht door langdurige monitoring
Een belangrijk deel van de lezing ging over de inzichten die deze langdurige monitoring oplevert. De data laten veranderingen zien in het gedrag van vogels als gevolg van klimaatverandering en veranderend landgebruik. Zo blijken veel soorten tegenwoordig eerder in het seizoen door te trekken, nemen aantallen van enkele noordelijke soorten af en worden zuidelijke soorten juist vaker gezien. Leo toonde grafieken van onder meer de veldleeuwerik, koperwiek en buizerd en legde uit hoe lokale weersomstandigheden een trekdag kunnen sturen of juist vertragen.

Veel meer dan turven
De lezing maakte duidelijk dat trektellen veel meer is dan het turven van overvliegende vogels. Het is een vorm van langdurig veldonderzoek, gedragen door toegewijde vrijwilligers, die op consistente wijze waardevolle kennis verzamelen over migratie, verspreiding en de invloed van milieuveranderingen. Brobbelbies Noord staat daarmee symbool voor de kracht van citizen science: betrokken vogelaars die met geduld en toewijding bijdragen aan wetenschappelijk inzicht in de dynamiek van de vogeltrek.

Voor meer informatie zie: Brobbelbies of Trektellen.org - Vogeltrektellingen & ringvangsten

Het is deze zondagmorgen om half negen koud. Er staat een dun windje. Het gebied is vlak en kaal, wat voor- en nadelen heeft.

Bij aankomst zit er al een paar torenvalken op de uitkijk. Er valt kennelijk wat te snaaien. Geen jonge vogels, maar eerder muizen. We beginnen met vogelen op het lage dijkje dat het gebied van het fietspad scheidt en beginnen de omgeving te scanen. Het is een drukte van belang; dit plas-drasgebied is bijzonder populair bij allerlei watervogels en steltlopers. Op de achtergrond zien we de rand van Leidschendam, dus we zijn niet heel ver van de kust. De meeste vogels foerageren of rusten.

We lopen dichter naar het water om de steltlopers beter te kunnen waarnemen. Tussen de enorme hoeveelheid kieviten staat een eenzame grutto en lopen een paar groenpootruiters heen en weer. Niet dat we groene poten zien, maar hun vorm en gedrag is onmiskenbaar. En als ze dan ook nog even hun roep laten horen, ben ik ook tevreden. Een slechtvalk zorgt voor groot spektakel en laat een hele meute op de wieken gaan. Heel vaag zien we in de grassen flink wat snippen scharrelen, goed gecamoufleerd, maar die snavel, jongens, die verraadt jullie altijd weer. We zien een paar koppeltjes mooie pijlstaarten, die als ze even niet op hun kop in het water staan, hun karakteristieke lichte komma op de donkere kop laten bewonderen. Even verderop lopen twee lepelaars druk te bezemen; het lijkt wel of ze de bodem moeten schoonmaken. Af en toe spuugt er een iets uit, wat hem niet bevalt. Wat is vogelgedrag toch leuk! De smienten beginnen al goed op kleur te komen, maar het moet kennelijk nog iets kouder worden. De melancholieke roep van de wulp is helaas geen voorbode van de zomer, maar hij is natuurlijk op weg naar warmere streken.

In dit gebied is eigenlijk altijd wat interessants te zien. Bedrijvigheid alom. We horen dat er een bruine bosrietzanger gespot is en we wandelen die kant op. We luisteren aandachtig, maken zelfs gebruik van een lokmiddel, maar de Bruine Boszanger laat zich niet horen noch zien. Ook hier trouwens behoorlijke aantallen snippen die tussen roodachtige grassen en ruigte verborgen, zich flink tegoed doen aan klein ongedierte.

Om kwart over 10 lopen we terug naar de parkeerplaats waar we nog getrakteerd worden op een grote lijster (mooi gespikkeld) in de hoge peppels langs de Voorweg. Deze verrassing beschouwen we als het toetje. Met een score van ruim vijftig vogelsoorten mogen we blij zijn. Dan moet je natuurlijk wel de waterpieper echt gezien hebben. Johan

Wel koud, maar geen regen en windkracht 2, zodat de Zuidpier opengesteld was om te betreden.

Waar cursisten achter kwamen was, dat het weer een bepalende rol speelt bij een geslaagde vogeltrip ! Gelukkig had Margot een batterij wanten in de achterbak van haar auto, zodat koude handen geen issue meer was.

Op het strand bij de Zuidpier waren diverse meeuwen te zien, zodat aanschouwelijk werd dat een Grote Mantelmeeuw echt behoorlijk groot is en dat ‘ie roze poten heeft.
De pier zelf liet een grote verscheidenheid aan vogels zien. Maar waarvoor je speciaal naar de pier toegaat, is toch wel de mogelijkheid om bijzondere zeevogels te zien. Waargenomen werden:
Grote Stern,
Stormmeeuw,
Kuifaalscholver,
Eidereend,
Jan van Gent,
Zwarte Zee-eend,
Roodkeelduiker,
Houtsnip (Heel apart om hier te spotten).

Maar als klap op de vuurpijl en een “kruis” (eerste waarneming ooit) voor iedereen (zelfs voor Ronald !): een IJsduiker! Zo zie je maar, je kunt altijd verrast worden.

Opgewonden en voldaan van de bijzondere waarnemingen, gingen we bij de strandtent Driftwood Beach aan de koffie/thee en warme chocolademelk. Al met al was het een koude maar wel heel bijzondere ervaring.

Nee, dit is geen verhaal over de prachtig gekleurde wintergast. Het gaat over kwekerij: ‘Koperwiek’ in Hazerswoude-Dorp aan de Burgemeester Smitweg.

Soms word je als lid van de vogelwerkgroep uitgenodigd om je licht te laten schijnen over zaken waarvan je niet direct verwacht dat ze op jouw bordje zouden komen te liggen. Vaak levert dat hele leuke contacten op. Zo werden Rob en ik in februari uitgenodigd om eens te komen kijken op kwekerij ‘Koperwiek’ in Hazerswoude. De vraag was: hoe maken we de kwekerij aantrekkelijk voor vogels? Niet alleen omdat we vogels leuk vinden, maar ook om ze onderdeel te laten zijn van de manier van planten kweken en de rol die ze daarin kunnen spelen.

Koperwiek
De kwekerij volgt de principes van de regeneratieve landbouw. Dat is een landbouwmethode die gericht is op ’het herstellen en verbeteren van de bodem, het verhogen van de biodiversiteit, het vastleggen van koolstof en het in balans brengen van het ecosysteem’. Dat is een hele opgave als je weet dat er voorheen een traditionele kwekerij lag.

De kwekerij levert plantgoed voor agroforestry projecten. Agroforestry is een landbouwsysteem waarbij bomen en struiken bewust gecombineerd worden met landbouwgewassen of veeteelt op hetzelfde perceel. Daarnaast levert ze plantgoed voor de meer bekendere voedselbossen. Naast voedselproductie is het doel van een voedselbos om een ecosysteem op te bouwen dat zichzelf kan onderhouden. Vervolgens worden ook planten voor de eetbare tuin gekweekt.

Een loods is ingericht om als kennis- en praktijkcentrum te dienen en je kan ook op het terrein kamperen, te midden van een jong voedselbos . Wie meer over Koperwiek wil weten, op de website www.koperwiek.com vind je allerlei informatie. Je kunt je ook abonneren op de nieuwsbrief via de website.

Bezoek
Tijdens onze eerste rondgang in februari bleek dat er voor vogels veel winst te halen valt. Er zijn genoeg plekjes waar besdragende struiken als gelderse roos, meidoorn etc. geplant kunnen worden. Langs de kassen liggen strookjes gras waar je ook struiken kwijt kan. Voor vogels aantrekkelijk en het oogt ook veel groener. Rob heeft een lijst gemaakt van de soorten struiken die in aanmerking komen. Op verzoek hebben we suggesties gedaan voor namen van de kampeerplekken. Uitgangspunt was: het moeten wel vogels zijn die je ter plekke kan waarnemen. Dus kan je nu de nacht doorbrengen op de boerenzwaluw, torenvalk enz. Verder gingen we nadenken over de plaatsen en soorten nestkasten die je zou kunnen ophangen.

Tijdens ons tweede bezoek in oktober zagen we een aantal vrijwilligers aan het werk in het voedselbos. Zij gingen mee op excursie, maar helaas zaten er maar weinig vogels. Het was midden op de dag en af en toe vloog er nog wel eens een graspieper of mees over. Vanuit de struiken stak een familie fazanten de kwekerij over. Bij de Rietveldse molen zat een vrouwtje torenvalk haar nestkast te bewaken. Aangezien de kwekerij meer dan vijfhonderd meter lang is, gaan we aan de kant van de Burgemeester Smitweg nog een torenvalkast ophangen. Op het terrein zagen we tientallen muizengaatjes.

Na de excursie hebben we gekeken wat geschikte plekken zouden zijn voor kool- en pimpelmeeskastjes. We gaan ook nog een boomkruiper- en vliegenvanger kast ophangen. In de loods hangen we een kerkuilenkast op.

Experiment
In een van de kassen hebben planten last van plaaginsecten, die niet direct door sluipwespen te bestrijden zijn. We gaan daar een koolmeeskast ophangen in de hoop dat de vogels door altijd openstaande ramen de weg naar de grote kas zullen vinden en daar hun steentje bijdragen aan het vangen van insecten en hun larven. Benieuwd of het lukt!

Tot slot
Het is heel leuk om een steentje bij te dragen aan een onderneming die de natuur en alles wat daarmee samenhangt zoals biodiversiteit hoog in het vaandel heeft staan. Uiteraard moet er geld verdiend worden, maar dat gebeurt wel met een toekomstvisie die de aarde voor volgende generaties leefbaar moet houden. Dat is inspirerend en geeft ons energie.

Marente (Koperwiek), Rob en Ko

Met de knotters op stap. Een jaarlijkse traditie aan het begin van ieder knotseizoen: een weekendje weg met elkaar en op een andere plek een (liefst wat bijzondere) klus uitvoeren.

Dit jaar waren we op stap in het uiterste zuiden van ons land, standplaats Gulpen, vanaf 31 oktober tot 2 november 2025. En wat hadden de organisatoren dit jaar voor ons in petto? Werken aan het zogenaamde Miljoenenlijntje, een door vrijwilligers onderhouden oude treinverbinding, waarover met allerlei klassieke treinen wordt gereden! De klus bestond uit het maken van hakhout van opgeschoten bomen en struiken langs de spoorbaan. Met als bijzonderheid dat in totaal vier keer een stoomtrein langs kwam. En na afloop een bezoek aan de remise van dit project, waar allerlei klassieke treinen worden opgeknapt.

Om dat werkgedeelte heen was er natuurlijk weer de nodige gezelligheid. Op de heenreis maakten we een stop in Nederweert, waar we in de Daatjeshoeve een heerlijke koffie met vlaai kregen en daarna een wandelingetje door het prachtige Weerterbos maakten.

Na aankomst in ons verblijf de Oude Pastorie (echt oud, met een paar lekkende kranen en vergane dakgoten, maar wel mooi en gezellig!) werd er pizza gehaald en na het eten verzorgden Pim en Ens een erg leuke, maar heel moeilijke pubquiz. Daarna nog een klein drankje en het grote snurken kon beginnen.

Zaterdagochtend gingen we dus aan de slag aan de spoorbaan. Het weer was ons niet heel gunstig gezind. Ik vind dat een smetje op het blazoen van de organisatoren, die verder alles prima geregeld hadden. Nadat iedereen de kou weer met een warme douche van zich had afgespoeld (het water liep langs de wand van de huiskamer) gingen we eten in een klein restaurantje in de middle of het Limburgse nowhere. De eigenaar/kok van deze tent voelde de sfeer prima aan.Peter kreeg door hem een kokosnoot-bh aangemeten. Niet alleen wij, maar ook de eigenaar zelf kwamen soms bijna niet meer bij van het lachen. Ik had pijn in mijn middenrif van het schateren. Het eten was trouwens prima.

Zondagochtend hadden de organisatoren nog een mooie, maar soms glibberige wandeltocht van 5, 5 kilometer langs het riviertje De Geul voor ons in petto. Gelukkig scheen er zo nu en dan een lekker zonnetje, dat hadden we na de regenochtend de dag er voor wel verdiend. In het plaatsje Epen, dat na een beklimming van de derde categorie werd bereikt, kregen we een heerlijke bak koffie met een vlaai.

Na de wandeling was iedereen helemaal voldaan. Nog even lunchen, inpakken en schoonmaken en daarna gingen we weer op weg naar huis.

Wat elke keer weer opvalt en waar ik de deelnemers een groot compliment voor wil maken is dat we met z’n allen het weekend regelen. Niet alleen de organisatoren Margot, Bert en ik zorgen er voor dat alles goed verloopt, maar iedereen draagt zijn of haar steentje bij. Het begint al met uitzoeken en klaar zetten van het gereedschap en het na afloop weer schoonmaken en opruimen daarvan. Tijdens het weekend zelf het helpen in de keuken, het dekken en opruimen van de eettafels, het aanvegen van de ruimtes voor het vertrek enz. enz.

Misschien volgend jaar weer een knotweekend?
Ronald

Geen verslag over 25 oktober 2025 van Bert Staal ontvangen

Op deze avond is veel over de vogeltrek verteld.

Ter voorbereiding van het vogelen is in een workshop het gebruik vogelgidsen geoefend. Hoe determineer je een vogel? Hoe helpt de gids daarbij en waar moet je dan goed op letten als je een vogel in de kijker ziet.

“Dat we zoveel verschillende vogels hebben gezien.” Dat was de gemeenschappelijke conclusie na onze eerste vogelexcursie.
Sommige van ons waren wel eerder in het gebied geweest en hadden er veel vogels gezien, maar nu pas zagen we de verschillende soorten. Dat kwam misschien door het vroege tijdstip, ook door de verrekijkers, maar vooral door onze gidsen; Charelle, Margot, Ronald, Lex en Bert.
De excursie vond plaats op zaterdagochtend 11 oktober in de Driemanspolder. Om 8 uur vertrokken we in twee groepen. Voor extra kijkers was gezorgd en er gingen telescopen mee.
We waren nog maar nauwelijks op pad of de kijkers konden gericht worden op een grote groep watervogels. Wij zagen ganzen en eenden en een meerkoet. Maar dankzij onze gidsen zagen we opeens een lepelaar staan, of “kijk daar” een ijsvogel en daar stond een zilverreiger en daar….
En weer verder langs diverse soorten ganzen en diverse soorten eenden, dat was de wilde eend, maar daar zwom een smient en dat was een dodaars en….
We werden gewezen op geluiden en zagen diverse vogels overvliegen. Daar op die tak een boomvalk en daar liep een fazant.
De kijkers werden gericht op een zilverreiger, was het de grote of de kleine? Daar kwam z’n poot boven water, gele tenen, dus een kleine!

Aan het einde van de ochtend stond de teller op ruim 40 verschillende soorten.
Wat een fantastisch begin van onze vogelcursus. Wandelen door de natuur zal vanaf nu anders zijn. Of ik ze vanaf nu allemaal zelf zal zien en herkennen, dat denk ik niet maar gelukkig duurt de cursus nog lang. Op naar de volgende excursie!

1. Aalscholver
2. Bergeend
3. Blauwe Reiger
4. Bonte Strandloper
5. Brandgans
6. Buizerd
7. Cetti’s Zanger
8. Dodaars
9. Ekster
10. Fazant
11. Fuut
12. Graspieper
13. Grauwe Gans
14. Grote Canadese Gans
15. Houtduif
16. Ijsvogel
17. Kemphaan
18. Kievit
19. Kleine Mantelmeeuw
20. Kleine Zilverreiger
21. Knobbelzwaan
22. Kokmeeuw
23. Kolgans
24. Koolmees
25. Krakeend
26. Kuifeend
27. Lepelaar
28. Meerkoet
29. Nijlgans
30. Pijlstaart
31. Roodborsttapuit
32. Slobeend
33. Smient
34. Spreeuw
35. Torenvalk
36. Waterhoen
37. Watersnip
38. Wilde Eend
39. Winterkoning
40. Wintertaling
41. Witte Kwikstaart
42. Wulp
43. Zilvermeeuw
44. Zwarte Kraai

Zaterdag 20 september zijn we naar het ringstation in de duinen van Meijendel geweest. Dit ringstation is het oudste van Nederland en dateert al uit 1927. Het station speelt een belangrijke rol in het landelijke en internationale netwerk van vogelonderzoek.

Het weer zat mee; het was zacht, zonnig en rustig weer. Met 14 deelnemers liepen we door de duinen naar het ringstation, waar we werden opgewacht door één van de vrijwilligers. We kregen uitleg over de mistnetten en klapnetten, en genoten meteen van een keur aan vogelgeluiden: dat beloofde wat! Mis, dat waren geluidsopnamen om vogels te lokken!

Met ons allen propten we ons in het kleine onderkomen, waar nog drie vrijwilligers waren. De één bediende de klapnetten, de ander liep rond om de mistnetten leeg te halen en twee vrijwilligers hielden zich bezig met het ringen van de binnengebrachte vogels. Er hing al een aardige hoeveelheid witte katoenen zakjes waarin druk in gepiept en gewoeld werd. Een voor één werden de vogeltjes uit de zakjes gevist en aan ons getoond. We werden gewezen op allerlei details waarmee je kon bepalen of het een juveniel of volwassen mannetje of vrouwtje ging. Dat waren details die je met en verrekijker nooit kunt zien! We waren diep onder de indruk van de kennis en behendigheid van de vrijwilligers. Er werden vleugeltjes uitgevouwen, veertjes aan de kant geblazen om te kijken of ze een beetje vetreserves hadden opgebouwd, en piepkleine ringetjes om piepkleine pootjes gedaan.

In een kleine ruimte ernaast hield een andere vrijwilliger de klapnetten in de gaten. Zodra er wat tussen de netten zat, trok hij aan een koord om de netten, die uitgespreid op de grond lagen, als twee vleugels over de vogel heen te klappen.

Tijdens het bezoek was het een constante toevoer van zakjes, met daarin onder andere de grote gele kwikstaart, vuurgoudhaan, karekiet, zwartkop, tjiftjaf, graspieper, pimpelmees en koolmees. Een grote verrassing was wel de cetti’s zanger; eindelijk konden we hem nu eens zien.

Het was een bijzonder indrukwekkend en leerzaam gebeuren, waar we nog lang van kunnen nagenieten.Krista

Waar let je op als je een verrekijker koopt?
Wat staat er in een goede vogelgids?
En een goed begin: Welke vogels komen er in je tuin voor? En welke steltloper zijn er n ons gebied te zien?

Kortom een goede kennismaking met elkaar!

Op dinsdagavond 2 september mochten we als vogelwerkgroep genieten van een lezing door Peter de Maagt van Werkgroep Roofvogels Rijnland. In anderhalf uur tijd nam Peter ons mee over het wel en wee van broedende roofvogels in de regio.

Zo bleek 2025 een goed jaar te zijn geweest voor veel soorten, ondanks dat het seizoen erg matig begon met tegenvallende resultaten van bosuilen. Dit jaar stond ook in schril contrast met een uiterst slecht broedjaar in ’24 door aanhoudende natheid.

De monitoring van deze broedvogels gebeurde door vrijwilligers, die nauwlettend roofvogels in de gaten houden bij paarvorming of nestindicerend gedrag. Vanaf het moment dat er echt sprake was van nestbouw of eieren, ging de werkgroep langs om met een telescopische camera het nest te controleren. Hierbij legde Peter uit dat deze controles inzicht geven op meerdere gebieden. Zo vielen de type
prooien op die in de nesten lagen, maar ook de hoeveelheid prooi. Zo lagen er in ’25 significant meer prooien op voorraad in de meeste nesten dan in ’24. Toen bleken de oudervogels dus meer moeite te hebben met prooi verzamelen door het aanhoudende slechte weer in het voorjaar.

Afgelopen jaren was de werkgroep ook druk aan het experimenteren met drones als camera, waarbij opviel dat roofvogels minder verstoord leken te worden door de drone dan door de telescoopcamera. Ook werd er dit jaar veel gebruik gemaakt van boten voor nestinventarisatie. Peter vertelde dat door nauwkeurig praktijkonderzoek was gebleken dat hun boten beter opereerde als de motor vol benzine zat, het anker gelicht was en de boot niet meer met touw aan de kade vastlag. De daarbij getoonde beelden spraken daarbij voor zich en ondersteunden dit verhaal.

Zodra de jongen groot genoeg waren, werden ze (waar dat kon) geringd, gemeten en gewogen. Ook konden klimmers van Tenet assisteren bij meerdere boomvalknesten in hoogspanningsmasten. Voor de jonge vogels bleek het hele gebeuren niet zo spannend, en bijna alle soorten werkten goed mee. Alleen torenvalken hapten stevig naar de ringers en waren daardoor iets minder geliefd. Er was ook ingehaakt op een zenderonderzoek bij een buizerd, in de hoop spectaculair trekgedrag of andere verplaatsingen. De betreffende buizerd bleek echter efficiënt en honkvast: het overgrote deel van de tijd werd doorgebracht op twee lantaarnpalen die als vaste jachtplaats werden gebruikt, net aan de rand van Bentwoud.

Over de jaren heen werd de impact van Werkgroep Roofvogels Rijnland duidelijk. Voor de start van hun werkzaamheden werden roofvogelnesten in de regio zwaar onderteld, terwijl er sinds de oprichting en de inzet van alle betrokken vrijwilligers steeds meer nesten werden gevonden. Vanuit onze vogelwerkgroep kunnen we dit werk verder ondersteunen, bijvoorbeeld door middel van het melden van mogelijke nesten, via roofvogels.rijnland@gmail.com.

Op www.roofvogels-rijnland.nl is nog veel meer informatie te vinden en kunnen mensen zich opgeven voor de nieuwsbrief.