2023 - 2024

De educatiecommissie organiseert diverse avonden en excursies voor belangstellenden, ook voor niet-leden! Lezingen vinden meestal plaats in "De Ridderhof" in Koudekerk aan den Rijn, tenzij anders vermeld. Via advertenties in de regionale bladen worden de activiteiten aangekondigd. Leden ontvangen bovendien nog een e-mail.

Hieronder treft u kort de activiteiten van het seizoen 2023 - 2024, met - zodra beschikbaar - de verslagen.

Het wordt gewaardeerd als u even aankondigt te komen. Dat kunt u doen door een bericht te sturen naar de hieronder genoemde personen: Klik op hun naam en een concept bericht staat gereed.

14 April 2024 Zondag

Markerwadden - Excursie
Ledenexcursie
Leden excursie naar de Markerwadden

Marker Wadden is een groot project dat zorgt voor het natuurherstel van het Markermeer. Door de aanleg van natuureilanden met zand, klei en slib uit het Markermeer komt nieuwe natuur tot ontwikkeling. Zowel onder als boven water. Een natuurparadijs voor vissen en vogels en een heerlijk recreatie-eiland. Met de aanleg van Marker Wadden creëren Natuurmonumenten, Rijkswaterstaat en Boskalis een robuust natuurgebied in het hart van Nederland, waar we op innovatieve wijze bouwen met en voor de natuur.

Dat we deze excursie reeds onder de aandacht brengen komt doordat er een overtocht geboekt moet worden met de boot die vertrekt vanuit Lelystad, het vaarschema van april is nu nog niet bekend maar volgens het oude vaarschema zouden we om 9.30 u vanuit Lelystad de overtocht maken en dan daar 3.5 uur kunnen blijven.
Wijzigen

VerslagDe Marker Wadden, Yolanda en ik zijn er al een keer geweest, zo'n beetje een jaar na de oplevering en toen met Fogol via Enkhuizen. Het werd dus tijd om te bekijken wat er is gebeurd.

Nou, een hoop hoor, werkelijk schitterend opgespoten eilandjes die al aardig zijn begroeid en inderdaad, soms lijkt het wel of je door Oost Polen wandelt. Dan moet je wel de goede kant op kijken, want de kuststreek staat vol met windmolens.....

Maar goed, met een ploeg van 22 mensen gaan we op weg vanuit Lelystad, de meesten met korting vanwege hun lidmaatschap van Natuurmonumenten. Veel nieuwe gezichten vandaag en zullen aan het eind alleen maar tot de conclusie komen dat zij zich vaker moeten inschrijven voor een excursie! Je krijgt na een boottocht van 3 kwartier drie uur de tijd om rond te lopen. We nemen daarom de korte route, de vogelvluchtroute van 3,5 km.
Het is heerlijk weer, wat winderig, maar helder en geen regen! Je kunt er in mooie bungalowhuisjes verblijven (4-persoons voor 4 nachten = 60 Euro p.p.p.n.). Dat moet toch een bijzondere ervaring zijn als iedereen weer weg is en het licht gaat uit....

Het is half april en het miechelen van de vogels moet nog beginnen, maar er zit mooi spul. We worden massaal verwelkomd door witte kwikjes. Het riet staat aardig hoog en eerst worden we verwelkomd door de rietzangers, maar daar zijn ze, de baardmannen! Dat werd wel weer eens tijd hoor ik van verschillende kanten. De groep blijft bij elkaar en gezamenlijk werken we de verschillende kijkhutten af. De eerste heeft een aardige afloop, waardoor je op ooghoogte langs de waterlijn naar de vogels kijkt, ik zag zelfs een visje voorbij komen. Alles ziet er mooi verzorgd uit en je hebt niet het idee dat je op net aangelegde paden loopt. Er wordt nog weinig gebroed, alleen de grauwe ganzen lopen al met jongen. Maar verder gaan we. De laatste hut die we aandoen is de bekendste, die zie je al vanaf de boot. De drang om nog een versnapering te pakken in het restaurant was op een enkeling na te groot om de trappen te pakken..... maar wat een uitzicht. Way to go MarJon en Gene, uuuhhh, Gabriel!

We nemen afscheid rond een uur of 3 zonder Toet, die staat te kleppen met de bootmannetjes, maar dit terzijde..... Conclusie: ga er naar toe!

Vogellijst
baardman, bruine kiekendief, cetti zanger, fuut, gele kwik, geoorde fuut, grauwe gans, grote zaagbek, grote zilverreiger, kleine karekiet, kleine plevier, kleine zilverreiger, kluut, kokmeeuw, krakeend, kuifeend, meerkoet, pijlstaart, rietgors, rietzanger, roerdomp, slobeend, tafeleend, visdief, waterhoen, waterral, wilde eend, wintertaling, witte kwikstaart

Johan Meijer

Meerkoet (Grote Polder). Foto van Ton Renniers.
Meerkoet
Meerkoet (de Wilck). Foto van Ton Renniers.
Meerkoet
Meerkoet (Stompwijk). Foto van Ton Renniers.
Meerkoet
Meerkoet (Spookverlaat). Foto van Hans van der Meulen.
Meerkoet

12 Maart 2024 Dinsdag

Europees natuurgebied in onze achtertuin: de Wilck - Lezing voor leden en publiek
Ledenavond & Publieksavond
Op dinsdagavond 12 maart a.s. organiseert de Vogelwerkgroep Koudekerk/Hazerswoude e.o. een lezing toegankelijk voor leden en publiek over het Natura 2000 gebied De Wilck, gelegen ten westen van Hazerswoude.
Tijdens deze lezing zal Johan van der Haven, u meenemen met alles wat er in het gebied speelt in deze veranderlijke tijden.
Hij is een van de onderzoekers die het gebied de afgelopen 2 jaar onder de loep heeft genomen en verteld over de soms verontrustende conclusies. Op het eerste gezicht lijkt de Wilck een paradijs voor weidevogels maar de waarheid is dat er ook hier gevaren op de loer liggen.

Het belooft een interessante avond te worden waarna u huiswaarts keert in de wetenschap dat het voor u een plezier wordt dit gebied zelf te bezoeken met de kennis opgedaan op deze avond.
Wijzigen

VerslagIn de Ridderhof hebben de 40 geïnteresseerden genoten van de boeiende lezing van Johan en de prachtige foto’s daarbij.

Het gebied De Wilck is een Natura 2000 gebied, ontstaan in de jaren ’80 voor ruilverkaveling. Het bestaat uit vochtige en natte graslanden en maakt met 125 hectare onderdeel uit van het HollandsUtrechtse veenweidegebied. De Wilck was jarenlang van betekenis als foerageergebied en vooral rustplaats voor wintergast de Smient en Kleine Zwaan.

De Kleine Zwaan kiest nu andere gebieden uit, mede doordat hun lievelingsvoedsel suikerbieten en aardappelen na de oogst niet meer op het land liggen waar ze foerageren. De Wilck is nog wel van grote betekenis als rust- en foerageergebied voor Smienten. In 2022 is De Wilck met 9 hectare uitgebreid en het wordt eerdaags samen met Staatsbosbeheer ingericht; vooral plasdras.

Johan en Cor Kes onderzoeken jaarlijks welke broedvogels er zijn in De Wilck. Zo zijn er nesten van weidevolgels zoals van de kievit, grutto, scholekster, tureluur en veldleeuwerik. Ook de nesten van de watervogels zijn geteld, waaronder de verschillende soorten ganzen, eenden en meerkoeten én van de zangvogels zoals kneu, kleine karekiet en de rietzanger.

Gebleken is dat er al jarenlang een duidelijke afname is van het aantal nesten van vooral weidevogels, zoals grutto, tureluur en kievit. Opvallend is dat redelijk veel eieren van de grutto uitkomen, maar dat maar 15 procent van de kuikens vliegvlug wordt. Waar ligt dit aan? Is het peilbeheer van invloed en/of het aantal rovers (predatoren)? Al jarenlang lukt het nauwelijks om jongen van onze nationale vogel de Grutto, groot te brengen.

Gelukkig zijn er veel vrijwilligers, boeren en wetenschappers die zich hiervan bewust zijn en het tij willen keren. In 2022 en 2023 is op initiatief van de provincie door “CSI” (Crime scene Investigation) onderzoek gedaan om te achterhalen wat de uikensterfte veroorzaakt en hoe het mogelijk voorkomen kan worden. Overdag wordt door vrijwilligers en onderzoekers volgens vaste methodes geobserveerd: waar de grutto’s en hun jongen zich bevinden, hoe het grasland er daar uitziet en welke roofdieren er aanwezig zijn. Met wildcamera’s worden nesten in de gaten gehouden. Zowel om te zien welk dier (kleine mantelmeeuw, zilvermeeuw, hermelijn, bruine kiekendief, buizerd, kraai, verwilderde kat, bruine rat en vos) er eieren rooft maar ook welke prooidieren de plaatselijke buizerd naar zijn jongen brengt. Er zijn in De Wilck ook vossenrasters geplaatst om de vossen te weren.

Het insectenaanbod is onderzocht met een pot- en plakval, waaruit gebleken is dat er voldoende insecten in De Wilck aanwezig zijn. Daarnaast is gebleken dat er voldoende variatie in kruiden en grassen is, maar het gras kan nog wel hoger om de grutto verder te beschermen. Zou het toevoegen van mest een oplossing zijn, naast de huidige verschalingsmethode? Het waterpeil is deze winter iets lager gehouden door Staatsbosbeheer. Niet al het onderzoek is gelukt. Een vrouwtje- en mannetje buizerd zijn tijdelijk voorzien van een gps-zender met zonnecellen om te kunnen zien in welk gebied er gejaagd wordt en wat bij het nest gebracht wordt waar een camera met SD kaart is geplaatst. Het ene jaar was de SD kaart al snel vol en het andere jaar is de camera al snel ondergepoept. Wel was toen nog te zien dat er 15 kuikens in 10 dagen naar het nest zijn gebracht, wat omgerekend zou betekenen dat de buizerd 20% van het aantal kuikens zou kunnen doden voordat ze uitvliegen. Zo is er ook tevergeefs een poging gedaan om met geluidsopnamen van alarmroepen en met nachtkijkers te achterhalen welke nachtelijke roofdieren het op de grutto’s hebben voorzien. Daarnaast was het niet mogelijk om bijna vliegvlugge grutto’s te ringen om ze te kunnen volgen.

Conclusie van het onderzoek van de afgelopen jaren


Uit dit onderzoek van de laatste jaren is geconstateerd dat de vegetatie te laag is tijdens de eerste broed- en kuikengolf. Daarnaast heeft predatie een grote invloed op de kleine kuikenfase. Positief is dat er voldoende voedsel aanwezig is in het gebied en dat het beheer op orde is, maar moet nog wel gefinetuned worden. Hoe verder, een dilemma………….De Wilck is nu een magneet voor predatoren.

Aan het eind van de lezing is met de zaal gebrainstormd over de toekomst van de Wilck.
-Kiezen we voor weidevogels? Wat betekent dat dan? Wordt de predatiedruk opgeheven wanneer er nog minder kuikens zijn? Of moeten we iets aan de predatorenkant doen?
-In Vlist gaat het beter met de kuikenoverleving, Dit wordt beheerd door boeren die ook mest gebruiken. Er is daar meer dekking doordat het gras hoger is. Tevens wordt in Vlist ook gejaagd op predatoren. Is het mogelijk dat boeren als collectief grenzend aan De Wilck ook participeren in agrarisch natuurbeheer zoals in Vlist?
-Is de Wilck met 125 hectare niet te klein? De provincie kijkt of De Wilck kan uitbreiden door uitkopen van boeren op vrijwillige basis. Maar wat nou als je de kuikensterfte niet kan stoppen, heeft de uitbreiding van De Wilck dan nog zin? Is het dan een beter idee om De Wilck Natura 2000 te laten zijn, zonder inspanning voor de weidevogels?

Mireille van Duuren

Kievit (Kruiskade). Foto van Ko Katsman.
Kievit
Kievit (Leiderdorp). Foto van Ton Renniers.
Kievit
Kievit (Zoetermeer Buitenparkmoeras). Foto van Louis Westgeest.
Kievit
Kievit (Polder Poelgeest). Foto van Hans van der Meulen.
Kievit
Grauwe gans (Texel). Foto van Gerda van der Meer.
Grauwe gans
Grauwe franjepoot (Texel). Foto van Gerda van der Meer.
Grauwe franjepoot
Goudhaantje (Texel). Foto van Gerda van der Meer.
Goudhaantje
Kegel (Texel). Foto van Gerda van der Meer.
Kegel
Hoog (Texel). Foto van Gerda van der Meer.
Hoog
Alk (Texel). Foto van Gerda van der Meer.
Alk
Graspieper (Texel). Foto van Gerda van der Meer.
Graspieper
Drieteen strandloper (Texel). Foto van Gerda van der Meer.
Drieteen strandloper
Eider (Texel). Foto van Gerda van der Meer.
Eider
Grote zilverreiger (Texel). Foto van Gerda van der Meer.
Grote zilverreiger
De slufter (Texel). Foto van Gerda van der Meer.
De slufter
De slufter (Texel). Foto van Gerda van der Meer.
De slufter
De slufter (Texel). Foto van Gerda van der Meer.
De slufter
Duinen (Texel). Foto van Gerda van der Meer.
Duinen
Het honk (Texel). Foto van Gerda van der Meer.
Het honk

4 September 2023 Maandag

De Ravenwerkgroep Nederland komt! Openingsavond
Ledenavond
Als opening van het nieuwe seizoen nodigen wij jullie uit voor een interessante lezing door de Ravenwerkgroep Nederland

Deze avond staat onder leiding van Ton Renniers en hij heeft een spreker kunnen strikken van de RAVENWERKGROEP NL. Deze werkgroep is opgericht in 2008 en heeft zich tot doel gesteld om de ontwikkeling van de raaf in Nederland te volgen en te bevorderen en daar over te communiceren. Voor méér informatie hierbij de volgende link : www.ravenwerkgroep.nlWijzigen

VerslagDe raaf, mysterieus, bijzonder, intelligent, intrigerend

Hans de Vos Burchart bioloog en lid/voorzitter van de Ravenwerkgroep Nederland heeft ons met zijn verhaal, foto’s en films meegenomen in de wereld van de raven ((Corvus corax, de Europese raaf).

Hans vertelde dat in vroegere eeuwen de raaf in Nederland een normaal voorkomende en breed verspreide broedvogel was. Door de vooral op bijgeloof en imago (aaseter, zwart) berustende verhalen (symbool van het kwaad) was de raaf rond 1930 in Nederland uitgestorven als gevolg van vervolging. Sinds 1976 broeden er weer (geïntroduceerde) wilde raven in Nederland, van één broedpaar toen naar +/- 150 broedparen nu in 2023. Aanvankelijk alleen op de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug, later ook in andere provincies, waarvan in Zuid Holland nog maar één broedpaar bekend is. De raaf (die op de rode lijst staat en dus kwetsbaar is) is groter dan de kraai, roek en kauw en heeft een zwaardere, lange bevederde snavel, in vlucht een ruitvormige staart, keelbevedering en een grotere kop en hij maakt een ander geluid, een rauw, rollend 'kroa-kroa'.

Tijdens de lezing vertelde Hans ook dat de raaf, behorend tot de zangvogels, vooral een standvogel is in allerlei soorten leefgebieden , waaronder bossen en klifkusten. De raaf is van kop-staart 65-76 cm, weegt tussen de 900-1400 gram en heeft een spanwijdte van 120 cm.

Het nest wordt tot wel 30 meter hoogte in bomen en hoogspanningsmasten gebouwd als zowel op afgelegen rotsige plekken (o.a. Schotland, Rocky Mountains). Raven zijn vliegkunstenaars die kunnen zweven op thermiek en die zich in de baltsvlucht bijna helemaal omdraaien. Ze eten alles zoals aas, diverse zaden en vruchten, insecten en gewervelden dieren tot de grootte van een (jong) konijn.

Raven zijn partners voor het leven, waarbij het mannetje vooral materiaal verzamelt en het vrouwtje meer bouwt aan het brede, platte nest. De vrouw verzorgt ook voornamelijk het broeden. Vanaf eind februari worden al 2-6 eieren gelegd die na 20-25 dagen uitkomen. De jongen blijven daarna nog 4-7 weken op het nest, waarvoor hun ouders wel voedselvluchten maken tot 30 km van het nest. Uitgezworven jongen verblijven vaak in “adolescente groepen” waar ze hun toekomstige partner ontmoeten.

De wolf is ook sinds kort weer terug in Nederland, na 150 jaar afwezigheid. Nu beide dieren aanwezig zijn, zijn de onderzoekers benieuwd of ze elkaar ook in Nederland van dienst zijn. Uit onderzoek blijkt dat raven een bepaald geluid maken en hun vleugels zo positioneren dat het net lijkt alsof ze wijzen naar een zwakkere prooi. De wolf doodt vervolgens de prooi en eet de hardere delen, zoals de spieren. Ook maakt de wolf een soort ingang in het lichaam. Een raaf kan immers nooit zelf een kadaver eten dat intact is. De wolf laat de zachte delen, zoals de ingewanden en de tong liggen voor de raaf. Andere dieren jaagt de wolf weg, maar de raaf mag zijn gang gaan. Ze tolereren elkaar. Die interactie tussen aaseter en zoogdier komt niet vaak voor en is bijzonder.

De ravenwerkgroepheeft tot doel het volgen en in beeld brengen van de ontwikkeling van de raaf in Nederland door zenderonderzoek, monitoring, verzamelen en communiceren van informatie over verspreiding, gedrag en (broed)ecologie. Zij doet onderzoek door oranje (kleur)ringen (project S034) met 1 letter en 2 zwarte cijfers én het afnemen van biometrie. Ze doet geslachtsonderzoek en zoeken daarbij naar correlatie (man / vrouw) met biometrie. Tevens geeft de werkgroep voorlichting aan terreineigenaren/-beheerders en publiek en organiseert tentoonstellingen.

Na afloop van de lezing was iedereen onder de indruk van het verhaal en zal de website www.ravenwerkgroep.nl met daarop o.a. de jaarverslagen, door vele aanwezigen bezocht worden.

Kauw (Leiderdorp). Foto van Ton Renniers.
Kauw
Kauw (Leiderdorp). Foto van Ton Renniers.
Kauw
Kauw (Zoetermeer). Foto van Louis Westgeest.
Kauw
Raaf kleurringen (Nederland). Foto van Ravenwerkgroep.
Raaf kleurringen
Jonge raaf (Nederland). Foto van Ravenwerkgroep.
Jonge raaf
Raaf nestportret (Nederland). Foto van Ravenwerkgroep.
Raaf nestportret

De activiteiten waaraan ook niet-leden kunnen deelnemen, "Publieksactiviteiten", staan in deze agenda. Ook daarover kunt meer informatie bij opvragen.