Start » Activiteitenkalender » Activiteiten per maand » Bekijk activiteit

De Gierzwaluw
Op 3 september openen we het nieuwe seizoen met een lezing van Evert Pellenkoft over Gierzwaluwen. Evert is lid van de Gierzwaluwwerkgroep en Vogelwerkgroep Amsterdam en in zijn verhaal zal hij aandacht geven aan de anatomie en zintuigen van gierzwaluwen. Dat zal worden aangevuld met tips en praktische zaken voor onze vogelwerkgroep.

Verslag 3 september 2024
Op 3 september gaf Evert Pellenkoft een lezing over de Gierzwaluw, als opening van het vogelseizoen van de vogelwerkgroep Koudekerk/Hazerswoude e.o.. De grote groep aanwezige vogelliefhebbers hebben genoten van de prachtige foto’s en de boeiende informatie over de Gierzwaluw (grootte 16-18,5 cm en spanwijdte 40-44 cm).

De 11 weken vogel - De ‘77-dagen-vogels’ komen vanaf begin mei ons land binnen. De naar hetzelfde nest terugkerende paartjes nestelen in holten van (oude) gebouwen, onder dakpannen en in nestkasten. Als ze 2,5 maand later klaar zijn met broeden en voeren vertrekken ze alweer. De niet broeders hebben een andere agenda : ze komen later en vertrekken vaak eerder.

Alles in de lucht - De Latijnse naam van de Gierzwaluw 'Apus apus' betekent letterlijk ‘zonder pootjes’. Ze hebben wel pootjes en in verhouding grote klauwen, maar anatomisch niet geschikt om op de grond te leven. Zodra een Gierzwaluw het nest verlaat, moet hij goed kunnen vliegen. Ze doen namelijk alles in de lucht, zelfs paren en slapen. Ze slapen namelijk met slechts één hersenhelft tegelijk, waardoor ze korte perioden slapend kunnen blijven vliegen. Zodra een jonge Gierzwaluw uitvliegt, blijft hij in de lucht tot hij geslachtsrijp is, en dat duurt twee tot drie jaar! De Gierzwaluw kan ondersteboven vliegen (een 270 graden), maar de kop blijft altijd evenwijdig aan de horizon voor focus en oriëntatie. Dit wordt mede mogelijk gemaakt door een lange flexibele nek met 14 halswervels (ter vergelijking: de mens heeft er 7).

Jongen - Gierzwaluwen bouwen hun nest, met materialen uit de lucht, zoals dwarrelend gras, iependubbeltjes en helaas ook plastic. Ze broeden drie weken. Ze vangen het liefst prooien tussen de 2mm en 10mm groot; ze eten honderden verschillende soorten insecten. Als ze jongen hebben, bewaren ze hun prooien vermengd met speeksel in een voedselbal in hun keelzak. In deze voedselbal kunnen wel 500 nog levende insecten zitten, die ze op het nest aan hun jongen (2-4) voeren. Gierzwaluwjongen blijven lang op het nest, zo’n veertig dagen. De laatste dagen hangen ze regelmatig met hun koppies uit hun nest om de omgeving rustig te verkennen. Binnen verandert het nest in een sportschool, dagelijks oefenen ze hun vleugels en borstspieren en verbranden ze overtollig vet om van 50 gr reserve- naar 42 gram vlieggewicht af te vallen. Vanaf juli vliegen de jongen uit, in de late avond of vroege ochtend. Eén voor één, zonder de ouders. De jongen die vanaf half juli uit het nest komen, beginnen voorgeprogrammeerd al heel snel aan de lange tocht naar het zuiden van vele duizenden kilometers lang.

Nog meer bijzonderheden
- De Gierzwaluw (Apodiformes) is geen zangvogel en dus geen zwaluw (Passeriformes), maar meer verwant aan de kolibrie. Hij hangt en kan niet op een tak zitten.
- Gierzwaluwen worden gemiddeld 7 jaar. Echter, de oudste geringde Gierzwaluw was wel 30 jaar en heeft dus een afstand afgelegd van 150 x de aarde rond.
- Man en vrouw maken verschillende eindtriller in hun roep. Voor de mens, met zijn veel beperktere gehoor, is dit zonder apparatuur (sonogram geluidsweergave) niet te horen.
- De ogen van de Gierzwaluw zijn heel groot met wijd open pupillen. De ogen bewegen onafhankelijk van elkaar en omvatten de helft van de schedel. In de hersenen wordt dit gecombineerd tot een mentaal beeld. Het netvlies van Gierzwaluwen bevat veel meer kegeltjes dan dat van de mens (=alleen in gele vlek). Ook zijn de kegeltjes voor veel meer verschillende kleuren dichter over het netvlies verdeeld. Het korte golf type gevoelig voor blauwe lucht, bevat kegeltjes met gele oliedruppeltjes die blauw wegfilteren zodat prooien beter zichtbaar zijn en niet oplossen in het blauw van de lucht. Ze kijken vooral onder, boven en naast zich, maar nauwelijks vooruit. Ze zijn evolutionair niet aangepast om hoge obstakels zoals gebouwen of windmolens te ontwijken.

Weer wachten op de sikkelvormige silhouetten van het aerodynamisch wonder - Gierzwaluwen vertrekken eind juli, begin augustus uit ons land onderweg foeragerend met een snelheid van 35 km (700 km per dag). Omdat juist deze iel schreeuwende vogels die naar 75km in groepsvlucht versnellen een opvallende verschijning zijn, valt het gemis de liefhebbers ook direct op. Waar de ene avond nog druk gefoerageerd wordt door tientallen koloniebroeders, kan de dag daarna de lucht ineens leeg zijn na het grote verzamelen voor de trek. Gierzwaluwen vliegen kilometers hoog en boven de 300m zien we ze niet, ook al zijn ze er. Ze verruilen de lage landen voor de overwinteringsgebieden in Afrika, ten zuiden van de evenaar. We moeten het dan weer een maand of negen doen zonder de Gierzwaluwen met hun gierende kreten, achtervolgingen en luchtacrobatiek. Pas in mei wordt het weer zaak te luisteren en het luchtruim af te turen naar de eerste sikkelvormige silhouetten.

Bedreiging - Grote bedreiging voor Gierzwaluwen zijn onder andere:
- Renovatiewerken aan gevels en daken en de afbraak van gebouwen. Dit terwijl de nesten altijd beschermd zijn, ook als de vogel niet in het land is.
- Windmolens, mede omdat de Gierzwaluw nauwelijks vooruit kijkt.
- De lichtvervuiling verstoort de oriëntatie tijdens de trekroute.
- De stammenoorlogen in Congo en de veranderde omstandigheden door klimaatverandering waardoor totale vernietiging van habitat en de groene long.
- Ontginning door Chinezen voor o.a. de mijnbouw voor (schaarse) grondstoffen.

Bewondering, koesteren en beschermen - Het doel van Evert om bewondering voor de Gierzwaluw bij de toehoorders te vergroten is zeker geslaagd. Als wij de vogels nog meer koesteren werkt dat mee aan hun bescherming. Evert eindigde de avond met applaus na zijn ode aan de Gierzwaluw: ‘Sierlijke acrobaten ontzagwekkende prinsen van de lucht’.

Voor meer info: Kennisdocument Gierzwaluwen

Bij bedreiging nesten van een kolonie door steigers of sloop, neem contact op met Omgevingsdienst Midden-Holland Gouda: 088 - 54 50 000 of info@odmh.nl Mireille

Georganiseerd door
VWG

Meer informatie bij
Aanmelden niet nodig