Weidevogels zijn een van de meest besproken vogels in het veenweidegebied in Rijnwoude. Dit heeft zo zijn oorzaken. De vogelwerkgroep Koudekerk/ Hazerswoude E.O. begon ruim 20 jaar geleden de noodzaak in te zien dat weidevogels de dupe zouden worden van een zeer intensieve landbouw. Rond 1980 werd voorzichtig aan W.V.B. begonnen en nu in 2002 wordt op 600 ha aan W.V.B gedaan. Het is misschien onnatuurlijk deze W.V.B maar doe je niets dan gaan bijna alle legsels verloren.

Nest van een Meerkoet

De vrijwilligers die aan W.V.B doen, zien als belangrijkste taak de soorten, zoals Kieviet Grutto en anderen grond of oeverbroeders in het veenweidegebied, een bescherming te bieden aan de zeer intensieve landbouw. De meeste soorten broeden op gangbaar boerenland en in samenwerking met de agrariërs is dan ook met eenvoudige beschermingsmiddelen veel te bereiken. De vrijwilliger ( en ook de boer ) zoekt de nesten op en markeert ze. Deze opsporing begint al vroeg in het voorjaar, half maart. Als beginnend vrijwilliger wordt je begeleid door ervaren w.v beschermer. Het markeren gebeurt door, voor en achter het nest een stok te plaatsen. En op een plattegrond van de percelen worden de nesten in getekend, zodat boer en vrijwilliger ze weten te vinden.

Maaien met beleid

Het nut van deze markering is dat de nesten ontzien kunnen worden bij werkzaamheden zoals bemesten het rollen of maaien, de boer of loonwerker rijd er dan omheen.

De nesten lopen bij beweiding van vee ook een groot risico om vertrapt te worden. Om dit te voorkomen worden nestbeschermers (N.B) geplaatst.

Een N.B is een soort kooi dat over het nest wordt geplaatst, ongeveer 70% van nesten onder een N.B kwam de afgelopen jaren uit. Volgens onderzoek zijn op de weilanden waar intensieve landbouw wordt bedreven en niet aan weidevogelbescherming is gedaan, is maar 5% van de nesten niet verloren gegaan. En om dit alles ondanks dat de polders praktisch cultuurlandschap zijn geworden, te willen behouden zijn namens de V.W.G. op dit moment 25 vrijwilligers en ruim 20 boeren in Rijnwoude bezig met W.V.B.

Alle rust om te broeden: een Kievit onder een nestbeschermer

Lees meer over de werkgroep Weidevogelbescherming: Jaarverslag 2009 Jaarverslag 2008 Jaarverslag 2007 Jaarverslag 2006 Jaarverslag 2005 Jaarverslag 2004 Jaarverslag 2003 Jaarverslag 2002

Enkele foto's zijn beschikbaar die een indruk geven van de het inventariseren van de nesten.

Jaarverslag 2009

Na vele jaren een negatief saldo nu eens een positief verslag. Meer vogels en betere plannen!

Weer Het begon dit jaar met het weer niet zo goed. Het bleef dit voorjaar lang koud, we dachten allemaal: wat moet het worden? Maar gelukkig werd het de 2e helft van april bijna zomer. Veel soorten begonnen gelijktijdig te broeden. Het aantal gevonden nesten steeg dit jaar behoorlijk. Dit kwam hoofdzakelijk doordat de gebieden waar het voorgaande jaren goed was, het nog beter ging. Maar helaas bij de slechte gebieden werd het niet beter.

Toplocatie De Westeinder Polder in Hazerswoude Dorp had de primeur om op één groot perceel 18 Gruttonesten te hebben. De agrariër heeft samen in overleg met de agrarische natuurvereniging en de weidevogelbeschermers besloten dit perceel later te maaien, zodat deze nesten gespaard werden. Hier stond voor de boer een subsidie tegenover die door de ANV is bekostigd. (De ANV is een vereniging van boeren en grondbezitters die meedoen met het in stand houden van natuurwaarden in het land van Wijk en Wouden en worden gesubsidieerd door L.N.V.).

De vogels Vooral de Grutto en Scholekster hebben t.o.v. 2008 een flinke sprong vooruit gemaakt. Terwijl het landelijk slecht gaat met deze soorten. Kievit is bijna gelijk gebleven. En het Waterhoen is sterk gestegen. Wat de predatie betreft, vooral de Zwarte Kraai is hier de grote boosdoener. Maar uit onderzoek is gebleken dat ook de predatie ‘s nachts groot is (hermelijn, wezel en egel).

Nieuwe bredere opzet Voor het komende jaar staat veel te gebeuren. Er komt een andere opzet t.b.v. Weidevogelbescherming. De uitkomsten van nesten, maar ook de fase na het uitkomen van de nesten, was verre van optimaal. Er is een nieuw plan in de maak, waar vooral accent op de nazorg zal worden gelegd, zoals mozaiekbeheer en land waar kuikens kunnen overleven (kuikenland), wijder om de nesten heen maaien en nog tal van zaken. Hier moet vooral met de boeren stevig worden onderhandeld.
Dit is vooral voor de ANV een pittige klus. Veel is nog in concept, maar moet begin volgend jaar panklaar zijn. We hopen dat veel agrariërs weer mee zullen doen. En dat ze voor Flora en Fauna een tevreden contract kunnen afsluiten.

Met dank aan allen die onze weidevogels bescherming hebben geboden groet ik jullie en wens jullie volgend seizoen weer veel plezier in onze mooie polders toe.

	Totaal	Bekend	Uit- gekomen	Niet uitgekomen	Percentage uitgekomen	Oorzaak niet uitkomen
Soort						Predatie	Beweiding	Werk	Verloren	Overige	Onbekend
Bergeend	1	1	1	0	100,00	0	0	0	0	0	0
Brandgans	1	1	1	0	100,00	0	0	0	0	0	0
Canadese Gans	1	1	1	0	100,00	0	0	0	0	0	0
Grauwe gans	4	4	4	0	100,00	0	0	0	0	0	0
Grutto	93	91	60	31	65,93	17	0	2	8	0	4
Kievit	217	206	149	57	72,33	32	0	1	7	0	17
Krakeend	1	1	1	0	100,00	0	0	0	0	0	0
Kuifeend	4	3	1	2	33,33	2	0	0	0	0	0
Meerkoet	24	23	16	7	69,57	5	1	0	0	0	1
Nijlgans	2	2	2	0	100,00	0	0	0	0	0	0
Scholekster	45	40	32	8	80,00	5	0	0	1	0	2
Slobeend	3	3	3	0	100,00	0	0	0	0	0	0
Tureluur	19	17	15	2	88,24	1	0	0	1	0	0
Waterhoen	6	6	4	2	66,67	2	0	0	0	0	0
Wilde eend	11	11	8	3	72,73	1	0	0	1	1	0
Totaal	432	410	298	112	72,68	65	1	3	18	1	24
Percentage van bekend resultaat			72,68	27,32	72,68	15,85	0,24	0,73	4,39	0,24	5,85

Jaarverslag 2008

Jaarverslag 2007

Ondanks veler inzet bleek het dit voorjaar weer eens niet goed te zijn gegaan. Veel Weidevogelbeschermers zijn in onze polders weer aan het werk geweest om de weidevogels weer aan een goed broedsucces te helpen. Grote boosdoener was dit keer het weer.

Eén jaar dat het weer niet meewerkt is best op te vangen door de natuur, maar omdat vooral de laatste 20 jaar de intensieve landbouw ook een handje meehelpt in negatieve zin, is zo’n jaar weer meer een tegenvaller. Om dit tegen te gaan, zijn er andere plannen in de maak. Het blijkt uit onderzoek dat de bescherming van weidevogels zoals we dit jaren deden, wel goed was maar niet voldoende om de soorten in stand te houden. Er moet meer aandacht komen voor het overleven van jonge vogels. Zeer belangrijk is om hier het gevarieerde maaibeheer toe te passen. Het toekomstige weidevogel beheer waar L.N.V. extra geld voor uit wil trekken, zal dan ook meer een gebiedsgerichte benadering hebben.

Voor de goede orde, beschermingsmethodes voor de weidevogels, die we in het verleden toepasten blijven gewoon doorgang vinden. Maar als we de weidevogels in onze polders willen blijven zien en horen moet er een ruimer beheer toegepast gaan worden. Dus beschermen als vanouds plus mozaïekbeheer en of uitgestelde maaidata’s. In ons weidevogelgebied is er op een bedrijf voorzichtig mee begonnen. De legsels die daar aanwezig waren zijn allen uitgekomen en de pullen waren nog lang in het gebied aanwezig als gevolg van voldoende voedselaanbod. Hopend dat door goed overleg met de Agrarische Natuur Verenigingen en de Weidevogelbeschermers dit mozaïek beheer etc. een vervolg gaat krijgen, zodat de polders weer met weidevogelgeluid gevuld worden.
De resultaten van 2006 en 2007 laten zien wat we met ongeveer 20 vrijwilligers op 450 ha beschermd hebben, met dank aan aller inzet!

Jaarverslag 2006

Jaarverslag 2005

2005 Wordt dit jaar in vogelkringen Gruttojaar genoemd. Dit wil er op wijzen dat het met de Grutto in onze weidepolders niet goed gaat en dat we er wat aan moeten doen dit probleem te doen stoppen. Nederland telde in 1960 ± 135.000 broedparen en in 2004 ± 38.000 broedparen.

Samen proberen we met de Vereniging Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer, veehouders er toe te besluiten om b.v. aan mozaïekbeheer te gaan doen. Voor de niet-kenners: dit beheer gaat uit van delen niet te maaien zodat jonge vogels daar dekking in kunnen zoeken. Deze strook wordt dan bijvoorbeeld 3 weken later gemaaid. Dit heeft voor de veehouderij nogal wat voeten in de aarde.

Er is ook een poging gedaan om een petitie aan te bieden aan de ambassadeur van Frankrijk tegen de jacht daar op Grutto's. Deze heeft de petitie niet in ontvangst willen nemen. Vervolgens is het per post opgestuurd, misschien kan de Europese vogelwet hier wat aan doen.

Met 40 hectaren meer werd maar één paar Grutto's meer gevonden. De Kievit gaf een toename van 20 %. Mooi zul je denken, maar als we de aap uit de mouw halen komt er iets anders om de hoek kijken. Het areaal maïsland is enorm toegenomen. Daar gaan veel Kieviten broeden, maar als je de ervaren weidevogelbeschermers spreekt dan kom je er achter dat dit vaak vervolglegsels zijn. Want Kieviten bezitten de drang om zelfs 3 tot 4 maal opnieuw te starten als hun legsel verstoord is. Als je dan het hele seizoen goed monitoort kom je tot de slotsom dat van 300 nesten die gevonden zijn en bebroed, er maar in werkelijkheid 100 paar Kieviten aanwezig waren.Dat de Kievit dit presteert is mooi, maar nesten alléén bepalen niet dat het goed gaat. Je krijgt een vertekend beeld als je alleen de legsels telt.

	Legsels per soort Vogelwerkgroep Koudekerk/Hazerswoude e.o. 2005
	Resultaat				Oorzaken verlies
Soort	bekende nesten	uitge- komen nesten	niet uitge-komen	% uitge-komen	pre-datie	bewei-ding	werk-zaam-heden	ver-laten	overig	onbe-kend
Graspieper	1	1	0	100,0	0	0	0	0	0	0
Grutto	119	80	39	67,2	24	5	0	7	0	3
Kievit	298	207	91	69,5	80	0	0	8	1	2
Knobbelzwaan	1	1	0	100,0	0	0	0	0	0	0
Kuifeend	3	3	0	100,0	0	0	0	0	0	0
Meerkoet	8	5	3	62,5	3	0	0	0	0	0
Scholekster	42	26	16	61,9	15	0	0	1	0	0
Slobeend	5	2	3	40,0	3	0	0	0	0	0
Tureluur	20	16	4	80,0	4	0	0	0	0	0
Visdief	1	0	1	0,0	1	0	0	0	0	0
Waterhoen	4	4	0	100,0	0	0	0	0	0	0
Wilde Eend	22	11	11	50,0	10	0	0	0	0	1
Subtotaal	524	356	168	1048	140	5	0	16	1	6
% van bekend resultaat		67,9	32,1		26,7	1,0	0,0	3,1	0,2	1,2

Bij de Grutto en Tureluur gebeurt het praktisch niet dat er een vervolglegsel komt. Als vuistregel wordt dan ook 15 mei als uiterste datum voor het produceren van eieren genoemd, terwijl de Kievit wel tot begin juni doorgaat. Dus heeft het zin om niet alleen maar nesten te tellen, maar vooral eens na te gaan of er vliegvlugge jongen in dat gebied aanwezig zijn.

Weidevogelbescherming houdt niet op wanneer je eind mei je laatste nesten gevonden hebt.

Ook is landelijk een onderzoek gaande waar binnenkort een eindrapport van uitkomt betreffende predatie, zowel van nesten als van jonge vogels.

Ten opzichte van vorig jaar is ook de Tureluur met 25 % teruggelopen.

Hopelijk gaan we door een aantal onderzoeken die nog lopen en een aantal vogelvriendelijke beschermings-maatregelen, betere tijden tegemoet.

Jaarverslag 2004

Gaan intensieve veehouderij en weidevogels nog samen? Vorig jaar begon ik mijn verslag met dat al jaren de weidevogelstand terug loopt. Dit jaar kan ik helaas geen positiever geluid laten horen, ondanks subsidies van de s.a.n. (subsidie regeling agrarische natuurbeheer) en de inzet van vele gemotiveerde vrijwilligers.

Dit jaar hadden we ruim meer oppervlakte onder ons beheer en dit waren zeker niet de slechtste gebieden, wat gevonden nesten betreft. Wat schort er dan aan. Een poosje terug kreeg ik van een mede weidevogelbeschermer een relaas van een Grutto fotograaf, met als titel; de Grutto gemolken en de verdwenen miljoenen.
Hij somt in zijn relaas een aantal zaken op die de achteruitgang van de weidevogels precies weergeven (relaas bij mij op te vragen) Het is niet mijn idee om via een relaas van iemand anders een hetze te kweken, maar als je de resultaten van dit jaar t.o.v. 2 jaar terug eens bekijkt, slaat de schrik je om het hart. Bv. Kievit-30% uit, Grutto-10%, Slobeend-25%. De tureluur is gelukkig gelijk gebleven, maar dan heb ik het over uitgekomen nesten. Want als je na het maaien je zintuigen eens de kost geeft dan zie je echt een slagveld. Kraaien, meeuwen en reigers en alles wat op prooi belust is kan er een gedekte tafel vinden. Er wordt dan wel gezegd aan de predatoren moet wat gedaan worden, maar de maaibalk is nog steeds de grootste predator. Van binnen naar buiten maaien, doet nog steeds niemand in onze regio en ook mozaïek beheer komt slecht van de grond. De tijden dat als je in begin juni door de polder fietste en alarmerende Grutto's boven je hoofd kreeg is bijna over. Als je je ogen de kost geeft, dan zie je ook dat veel oude Grutto's zonder jongen rondlopen. Misschien moet de landbouw wel helemaal om, want zo gaat het niet goed. Een boer die steeds minder voor zijn product krijgt, gaat schaalvergroten (als hij kan) of intensiever boeren. Ik wil niet op de stoel van de landbouweconoom gaan zitten, maar zo gaat het niet goed. Marktwerking noemen ze dat geloof ik. Maar de weidevogels worden hierdoor de markt uitgewerkt. Misschien dat minder intensief produceren en een fatsoenlijke prijs voor landbouwproducten een optie is.
Daardoor komt er land vrij voor reservaten waar beheersactiviteiten kunnen worden toegepast. Want in de reservaten met b.v. uitgestelde maaidata's zijn de resultaten wel beter.
Dan kan je de subsidies misschien op een betere manier tot zijn recht laten komen. Allemaal (nou ja) zijn we van goede wil, maar de uitkomst is fout. De verschillen tussen boeren en beheerders zijn vaak groot. Eén van mijn grote wensen is toch, de polders open houden met een mooie flora en fauna, zodat we in de toekomst kunnen blijven genieten van wat er groeit en bloeit.

Op de uitkomstlijst zie je zomertaling, graspieper, de veldleeuwerik en de zwarte stern helaas niet meer voorkomen. Laten we proberen de rest van de weidevogels ook niet dezelfde kant op te laten gaan.

Dank aan allen die dit afgelopen jaar weer aan w.v.bescherming hebben meegedaan, zowel boeren als vrijwilligers.

Jaarverslag 2003

Al jaren schrijf ik een verslag over de weidevogelbescherming in ons gebied. En al jaren lopen de resultaten terug. Dit is zeer triest, want polders zonder weidevogels zijn doods en van weinig waarde. Een voorjaar zonder geluiden van weidevogels zou geen voorjaar zijn voor onze veenweidepolders.

Ontwikkelingen rond het Spookverlaat

Dit voorjaar gaat het niet over een nat of een te droog voorjaar, maar vooral over een voorjaar dat dramatisch was, vooral in het gebied rondom het Spookverlaat. Vraagt hieraan gekoppeld, waarom juist daar? Ik zal proberen in het kort uit te leggen. Vijf en twintig jaar geleden werd in dit gebied de ruilverkaveling afgesloten en kwamen de nieuwe bedrijven aan een ontsluitingsweg te liggen, met gevolg dat de polder door midden werd gesneden. Tevens werd toen besloten dat een gedeelte van het veenweidegebied een andere bestemming moest krijgen. Er werden perceeltjes hout aan gelegd, hier en daar werden plasjes gegraven en een aantal fietspaden aangelegd. Een vogelkijkhut geplaatst en zo was net voor velen een mooi recreatief gebied geworden. Polderpeilen werden hier en daar aangepast, zo kon de intensieve landbouw ook aan de kost komen (de landbouw werd er economisch ook toe gedwongen). Zo zijn na 25 jaar alle ingrediënten aanwezig om de biotoop in dit gebied te laten veranderen. Bomen werden groter zodat daar ook grote vogels gingen broeden (kraaien, uilen en buizerd). Drukke recreatie op een kleiner worden areaal, een nieuwe Rijksweg N11en misschien straks nog windmolens van 120 mtr. hoog. De erfbeplanting om boerderijen is in bezit genomen door Eksters en op boerderijen liggen vaak open maiskuilen. De flora en fauna wet verbiedt jacht op kraaiachtigen zolang niet aantoonbare schade is bewezen. Het is daarom frustrerend voor een vogelbeschermer om soms 80% van de legsels door predatie verloren te zien gaan. Om het hoofd te bieden aan veel predatoren is het aantal weidevogels in zulke gebieden vaak te klein, ook vanwege de buffers die dit soort gebieden nodig heeft. Wat te doen? Kraaien meeuwen eksters afschieten of wegvangen? Minder fietspaden, intensieve landbouw veranderen? Moeilijk om dit allemaal terug te draaien. Daarom heb ik wel veel respect voor die weidevogelbeschermers, die telkens weer proberen weidevogellegsels te beschermen, wat voor ons een groot goed is. We gaan het komende voorjaar er gewoon weer tegenaan want als je je zintuigen wilt gebruiken blijft het weidevogel beschermen je fascineren.

Resultaten van de weidevogelbescherming in 2003

Resultaten

De toelichting op de resultaten is als volgt.
- Het aantal hectaren is hetzelfde gebleven, maar we hebben er 3 nieuwe weidevogelbeschermers bij gekregen.
- Het aantal Gruttonesten dat uitgekomen is, was 40% minder dan in 2002.
- De Kievit bleef 10% achter
- De Tureluur bleef gelijk (zouden die soms slimmer zijn?).
- De Scholekster zakte ook 10%.
- Wat ook enorm terugviel was de slobeend. Vorig jaar 8 paar uit en in 2003, slechts 1 paar uit.
- Nieuw was 1 paar Grauwe ganzen en
- 1 paar Canadese Ganzen.

Met dank aan alle boeren en Weidevogelbeschermers die vele uren bezig zijn geweest om toch nog dit, resultaat te boeken.
De moraal van dit verhaal. Dat veranderen van een biotoop niet altijd gunstig uitpakt voor sommige soorten.

Jaarverslag 2002

Het begon dit jaar hoopvol met het weer: de hele maand maart 2002 was niet te nat, met vooral in het tweede gedeelte redelijk veel zon. April was vooral in de tweede helft nat. De maand mei was gemiddeld. De legsels kwamen dan ook redelijk vroeg op gang. Je zou zeggen: "Een goed begin is het halve werk." Met 30 mensen gingen wij de weiden in. Hieronder waren 6 starters. Jammer genoeg waren de resultaten uiteindelijk diep triest. De landelijke tendens was ook bij ons goed te merken. Er waren bedrijven waar totaal geen nesten meer aanwezig waren. Zelf ben ik met een starter op een nieuwe lokatie geweest, waar niets zat: erg jammer ! Deze hectares heb ik dan ook niet ingebracht in het totaaloverzicht. Van Cor Kes vernam ik, dat hij ook niets gevonden had bij Jan Kerkvliet. Dit is erg triest, want op deze lokatie zijn we 22 jaar geleden gestart met weidevogelbescherming. Misschien heeft de nieuw aangelegde rijksweg N11 er iets mee te maken: de groene buffer wordt steeds smaller. In de Lagenwaardse polder echter waren ook slechte resultaten. Het aantal hectares is met 20% toegenomen, maar toch hebben de weidevogels zware verliezen geleden. Ik hoorde beschermers zeggen: " Ze zijn er gewoon niet !" Globaal kun je zeggen dat de grutto ruim 30% inleverde, de tureluur 45% en de kievit 20%. Deze cijfers hebben betrekking op een vergelijking van de jaren 2000 en 2002. Als je deze cijfers afzet tegen de tijd dat de Vogelwerkgroep aan weidevogelbescherming doet, is dat diep triest te noemen.

De zwarte stern heeft in 2002 in ons gebied getracht 5 legsels te produceren. Helaas werd 1 nest verlaten en zijn de andere 4 nesten door onbekende oorzaak niet uitgekomen. Een rouwkaartje is hier dus op zijn plaats. In 1982 hadden we 42 paartjes zwarte sterns broedend en nu in 2002 lijkt het over en sluiten...

Door onderzoek is wel ongeveer uitgekomen waar de problemen zitten. De achteruitgang gaat door. Je wordt er ook simpel van als je grote aaneengesloten polders binnen 2 dagen platgemaaid ziet liggen: de jongen die dan nog rondlopen, hebben geen enkele dekking meer. De polders zitten dan zonder insecten, waarmee de pullen zich zouden moeten voeden. Daarom wordt ook getracht om het mozaïek-maaien van de grond te krijgen. Mozaïek-maaien is het niet direct meemaaien van bepaalde stroken gras, maar dit pas later te doen. Voor de boeren geeft dit echter nogal wat problemen. Hierover wordt met de Vereninging Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer en met Vogelbescherming naar duurzame oplossingen gezocht. Hopelijk komen deze oplossingen niet te laat. Het is puur maatschappelijke verarming om polders zonder weidevogels te hebben. Het zou toch jammer zijn, als we ooit onze weidevogels alleen nog maar op plaatsjes kunnen laten zien....

Ik wil iedereen bedanken voor zijn of haar inzet. Daaraan heeft het niet gelegen: als je kijkt naar de 95 geplaatste nestbeschermers, zie je dat er wel degelijk verantwoordelijkheid genomen is.

Aantallen in beheer